الف ) بر اساس مشرب معرفت نفس ، سلوك يعنى طهارت دل از هر گونه غفلت و گذر از هر گونه حجاب تا اشتداد وجودى حاصل گردد و با آن اشتداد توسعه‌ى وجودى دل به قدر عرش الهى به وجود آيد . « 1 » براى وصول به طهارت مىبايست از چند اصل پيروى كند كه دست كم دو اصل از همه مهمترند ، يكى تجلّى عبودى و ديگرى تخلّى اخلاقى . تجلى عبودى همان مقام تجليه است ، يعنى پاىبندى به شريعت به معناى احكام شرعى و تكاليف دينى . چراكه شريعت آيين طهارت در همه‌ى رفتارها و كردارهاست ، چنان كه آيين بندگى و تجسّد عبوديت در كل صراط سلوك است . از اين رو به ديده‌ى مشرب معرفت نفس فقه نقش محورى در سلوك دارد ؛ آن كه در شريعت سهل‌انگارى كند ، سالك نيست . علمى كه عهده‌دار تبيين تجلى عبودى است ، فقه است . تخلى اخلاقى همان مقام تخليه است ، يعنى تهذيب باطن از ملكات پست و تطهير جان از حجب . چرا كه نفس مبتلا ، به جاى توجه تام به مبدأ هستى دچار چند سونگرى دل است و چند سو نگرى دل موجب غفلت است و غفلت با معرفت و نجاست با وصالت تعارض دارد . از اين رو بايد ريشه‌ى غفلت را كه ابتلاى نفس به آن ملكات و حجب است ، بركند و به طهارت حقيقى دست يابد كه البته اين طهارت به تعداد مراتب نفس مراتب دارد كه سخن از آن مراتب را بايد در جاى ديگر جست « 2 » ؛ چنان كه راه درمان نفس از اين ابتلائات را بايد منحصر در روش درمان عرفانى دانست كه بررسى مؤلفه‌هاى اين روش را نيز بايد در گفتارى ديگر جست . « 3 » ب ) براى ترسيم گونه‌ى وصول از معرفت شهودى نفس به معرفت شهودى حق سبحانه ، به ضرورت بايد از مراتب نفس و مراتب وجود سخن گفت . اولين مرتبه‌ى نفس بدن حسى است كه به خلاف مراتب سه‌گانه‌ى بعدى هويت مادى دارد . مظهر اين مرتبه حواس پنج گانه‌ى ظاهرى است . مرتبه‌ى مسانخ نظام هستى ، جهان مادى است كه انسان از طريق حواس ظاهرى با آن در ارتباط است و آنچه را كه در آن مىگذرد ، مشاهده مىكند . دومين مرتبه مرتبه‌ى خيال است كه مرتبه‌ى تجرد غير تام برزخى است و هويت مادى ندارد ، هر چند از جهت آثار و صورت مانند شكل و مقدار و وضع با عالم ماده تشابه دارد . مانند خواب‌ها و رؤياهاى ما . مظهر اين مرتبه حواس پنج‌گانه‌ى باطنى است . مرتبه‌ى مسانخ با اين مرتبه در نظام هستى ، عالم مثال است كه مىتوان از طريق حواس باطنى و به صورت حضورى با آن مرتبط شد و آنچه را كه در آن هست ، مشاهده نمود .

--> ( 1 ) - براى شناخت طهارت مىتوانيد به رساله‌ى نور على نور در ذكر و ذاكر و مذكور علامه‌ى حسن‌زاده‌ى آملى مراجعه كند . ( 2 ) - ر . ك . محمد بن حمزة فنارى ، مصباح الانس ، ص 37 و 38 و حسن حسن زاده آملى ، يازده رساله ، ص 45 - 43 . ( 3 ) - براى شناخت درمان عرفانى به الميزان نوشتة علامة طباطبايى ، ج 1 ، ص 374 - 359 و علم سلوك ، نوشتة على فضلى ، ص 293 مراجعه كنيد .