جمعى از نويسندگان
172
مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى)
وجود يقين كند كه در اين دنيا امانتدار نعمتهاى الهى است . تعبير امام صادق ( عليه السلام ) در اين زمينه بسيار دقيق است : « أن لا يَرَى العبد لنفسه فيما خوله الله إليه ملكا لأن العبيد لا يكون لهم ملك » . اولًا : تعبير به « يرى » به جاى « يعلم » مىتواند اين نكته را برساند كه تنها ، دانستن شرط نيست . ديدن ، درك كردن و دريافتن مالكيت علىالاطلاق خدا در اين مرحله شرط است ( ر . ك : معناى لغوى « رَأى - يَرَى » ) . ثانياً : يكى از قوانين دوران بردهدارى اين بود كه بنده ، هيچگاه مالك اموالى كه در اختيارش قرار دارد ، نمىشود ، حتى اگر مالكِ بنده آن ملك را به او بخشيده باشد ، تا هنگامى كه او عبد است ، نمىتوانست صاحباختيار شود : « العبد و ما فى يده لمولاه » . در دايرهء پرستش حضرت حق نيز ، از نگاه عرفانى و حقيقى ، هيچ كس مالك اموال خويش نيست . البته بايد توجه داشت كه در حوزهء فقه ، مالكيت اعتبارى معتبر است و نبايد با حوزهء عرفان خلط شود . فوايدِ باور كردن فقر ذاتى الف ) از بين رفتن دلبستگى « هان عليه الإنفاق » ؛ سالك إلى الله وقتى دريافت كه از خود چيزى ندارد و آنچه در دست او است ، اموال عاريتى و امانتى است ، هيچگاه به آنها دل نمىبندد . جان ، فرزند ، خانه ، كاشانه ، اساس و ثروت او مالكى دارد و تنها در مدت كوتاه حضور سالك در دنيا او ، بسان انباردار ، اموال مولايش را حفظ مىكند . هرگاه مولا بخواهد ، امانتها را بازپس مىگيرد . پس هيچ يك از اين نعمتها پايدار نيست و آن را كه نپايد ، دلبستگى را نشايد . سالك إلى الله وقتى مىداند كه اموال و دارايى از سوى خدا است ، بنابراين به راحتى ، همانگونه كه او فرموده است ، اموال را خرج مىكند و مالياتهاى شرعىاش ( زكات ، خمس و . . . ) را مىپردازد : « هان عليه الإنفاق فيما أمره الله . . . » و به گاه شهادت فرزندش ، صبر پيشه مىكند ؛ چرا كه مىداند كه همهء اينها به منزلهء بازگرداندن اموال به صاحبش است : « يَرونَ المالَ ، مالَ الله يضعونه حيث أمر الله » . ب ) درك پستى دنيا ( هان عليه الدنيا ) دنيا براى دنيادوستان جمالى و جبروتى دارد . وقتى سالك با دل خودش بپذيرد كه مالك آنچه در دنيا است ، تنها خدا است و ديگران هرچه دارند ، به عاريه و امانت گرفتهاند ، ديگر دنيا و دنيامداران برايش ارزشمند نخواهد بود ؛ چه اينكه هيچ كس با اموال ديگرى مباهات و تفاخر