جمعى از نويسندگان
169
مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى)
اين بخش از روايت پاسخ به دو پرسش عنوان بصرى است . نخست كدام علم و سپس چگونه به آن علم دست يافت : الف ) عنوان به دنبال چه علمى است ؟ عالمى چون عنوان بصرى ، كه در 94 سالگى هم علمآموزى را رها نكرده و عالمان متعدد و بزرگى همچون مالك را درك كرده است ، بيشتر به دنبال دستيابى به معرفت الهى و علم حقيقى است . پافشارى او بر شرفيابى به محضر امام صادق ( ع ) و خوددارى شديد آن حضرت نيز قرينهاى بر اين مدعا است . از سوى ديگر بيان مسائل فقهى ، تاريخى ، تفسيرى و . . . از جانب امام ششم امرى رايج بوده است ؛ بنابراين عنوان نبايد طالب علوم ديگرى ، غير از عرفان اسلامى ، بوده باشد . نكتهء آخر اينكه پاسخهاى امام صادق به خوبى « اجمال » و « علمخواهى » عنوان را « تبيين » مىكند كه همان علم حقيقى و جوشانى است كه تنها از منبع فيض رحمانى افاضه مىشود ؛ چه اينكه اين علم ، نور تابناكى است كه خداوند به هر كس كه بخواهد ، مىپردازد . ب ) شرايط دستيابى به علم حقيقى چيست ؟ امام صادق ( ع ) سه شرط را براى دستيابى به علم حقيقى بيان مىفرمايند : 1 . جستجوى حقيقت بندگى در وجود خود ؛ 2 . علمجويى با به كار بستن آموختهها ؛ 3 . درخواست از خدا براى فهم برتر . امام با بيان اين سه راهكار به همگان مىآموزند كه دستيابى به علم حقيقى ، با تلاش و كوشش راستين امكانپذير است ، اما مرد رَه مىخواهد كه اين راه سخت را هموار كند . حقيقت عبوديت در نگاه امام صادق ( ع ) يعنى يك زندگى عارفانه كه از آغاز تا پايان دو ركن اساسى « توحيد » و « بندگى » بر آن سايه انداخته باشد . اما خود ، در بخشهاى بعد ، از حقيقت بندگى پرده برمىدارد . نكتهى دوم عمل به دانستهها است . مشكل بشريت « ندانستن » نيست ، بلكه انجام ندادن دانستهها بزرگترين مشكل گريبانگير بشر است . عمل به خوبىها و ترك بدىها ، در كنار علم ، بسان دو بالى براى انسان است كه وظيفهء به كمال رساندن بشر را برعهده دارند و نكتهء آخر اينكه در يك زندگى توحيدمحور ، هر چند كه علم و عملى باشد ، اگر توفيق الهى نباشد ، رسيدن به اوج ممكن نيست . پرندهء كمالطلب وجود آدمى ، گذشته از دو بال علم و عمل ،