خود نگه دارند و شاگردان خود را بدون آن‌كه به مضمون اين حديث ملتزم شوند ، براى ورود به عرصه عرفان و سيروسلوك نمىپذيرفت . وسفارش مى كرد دست‌كم هفته‌اى يكى دو بار آن را بخوانند و سعى كنند به مضمون آن عمل كنند تا بتوانند از نفس اماره و خواهش‌هاى نفسانى بگذرند . « 1 » دستورات ايشان همواره با موازين شرعى مطابقت تام داشته است . « 2 » واساسا با همين دستورات بر گرفته از متن شرع مقدس ، دلهاى شاگردان خود را آماده پذيرش الهامات غيبى مىكرد . « 3 » 3 . عقلانيت يكى ديگر از مشخصه هاى عرفان ولايى ابتناى آن بر عقلانيت است . قرآن‌كريم در مسأله هدايت ، اصالت را از آنِ عقل مىداند . « 4 » و همواره انسان را به تفكّر و تدبّر و پرهيز از تقليد كوركورانه وخرافه گرايى فرا مىخواند : ( كَذلِكَ يبَينُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِه لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُون ) ؛ « 5 » بدين گونه ، خداوند آيات خود را براى شما بيان مىكند ، باشد كه بينديشيد . برهمين اساس امام‌صادق ( ع ) ارسطو را به بزرگى ياد كرده و مىفرمايد : ارسطو مردم را از برهان وحدت صُنع به وحدت صانع خوانده است ، « 6 » زيرا ايشان با استمداد از قوّه تعقّل و سوق دادن عقل در مسير درست به برترين هدايت‌ها يعنى توحيد و خداشناسى دست يازيده است . عرفان برگرفته از مكتب اهلبيت هرگز به چيزى خلاف عقل تكيه نمى كند و به نتيجه اى عقل ستيز دست نمى يابد . به همين دليل توجه به عقل و دعوت به تعقل همواره مورد تأكيد عرفان اسلامى است . اين در حالى است كه بسيارى از عرفان هاى بشر ساخته و دروغين خود را در تضاد با عقل مى بينند به همين دليل همواره عليه تعقل سخن مى گويند و پيروان خود را به ناديده گرفتن و چشم پوشى از عقل دعوت مى كنند . امام‌رضا ( ع ) فرمود : « لَيسَ الْعِبَادَه‌ى كَثْرَه‌ى الصَّلَاه‌ى وَ الصَّوْمِ إِنَّمَا الْعِبَادَه‌ى التَّفَكُّرُ فِى أَمْرِ اللَّهِ » ؛ « 7 » عبادت تنها نماز و روزه نيست بلكه تفكّر و تأمل در آفريده‌هاى خداى رحمان نيز عبادت است . از ويژگى هاى آيت الله قاضى ؛ اختصاص دادن ساعاتى از شب و روز به تأمل وتفكر بود ايشان بسيار در وادى السلام نجف مى رفت و در گوشه اى مى نشست و گاهى تا چند ساعت به تفكر مى پرداخت . « 8 » 4 . اعتدال وجامعيت يكى از نكات مهّم در عرفان برگرفته از مكتب اهلبيت : اعتدال وجامعيت آن است چرا كه انسان داراى ابعاد گو ناگونى است و نبايد غريزه اى را به خاطر غريزه اى ديگر به كلى رها

--> ( 1 ) - ر . ك : علامه حسينى تهرانى ، روح مجرد ، ص 145 . ( 2 ) - ر . ك : آيت‌الحق ، ج 1 ، ص 241 . ( 3 ) - ر . ك : حبيب‌آبادى ، ميرزا محمدعلى ، مكارم‌الآثار ، ج 7 ، ص 2698 ، اصفهان ، 1374 ش ، اول . ( 4 ) - ر . ك : جوادى آملى ، سيره رسول‌اكرم ( ص ) در قرآن ، ج 8 ، ص 102 . ( 5 ) - بقره : 2 / 242 . ( 6 ) - ر . ك : علّامه حسن‌زاده آملى قرآن و عرفان و برهان از هم جدايى ندارند ، ص 19 ، قم ، 1376 ش . ( 7 ) - اصول‌الكافى ، ج 2 ، ص 55 ؛ وسائل‌الشيعه‌ى ، محدث عاملى ، ج 15 ، ص 196 ، آل‌البيت ، 1409 ق ، قم ، اول . ( 8 ) - ر . ك : علامه حسينى تهرانى معاد شناسى ، ج 2 ، ص 291 ، انتشارات حكمت ، 1360 ش ، اول .