زواياى توحيد به ائمّه اطهار : و شهادت الهى به مخلَص بودن آن ذوات نورانى خواهد بود . « 1 » در روايات بسيارى نيز به اين حقيقت اشاره شده است ؛ امام باقر ( ع ) فرمود : « بِنا عُبِدَ الله و بِنا عُرِفَ الله و بِنا وُحِّدَ الله » « 2 » ابن ابىالحديد در همين راستا سخن نغزى دارد و مىنويسد : اگر علوم على ( ع ) در بيان حقيقت توحيد نباشد علم توحيد مانند عشوه دختركى گمراه كنند و مانند زمينى است كه كافران آن را به يغما برده اند . « 3 » آيت الله سيدعلىآقا قاضى مجسم وفانى در توحيد بود « 4 » وقتى سخن از توحيد مى شد ، به هيچ‌كس اعتنا نمىكرد . و در پاسخ سوالى كه علامه طهرانى ؛ از ايشان در باره سير توحيدى استاد داشتند فرمود : اى فرزندم ، من چهل سال است با حضرت حقّ هستم . « 5 » و به تعبير سيدجمال گلپايگانى ؛ قاضى ؛ جانش را داد براى توحيد . « 6 » ايشان راه رسيدن به توحيد را منحصرا از كانال اباعبدالله ( ع ) مىدانست . و مىفرمود : محال است انسانى به جز از راه سيد الشهداء ( ع ) به مقام توحيد برسد . « 7 » از اين رو ايشان براين باور بود كه تجلّى حالت توحيد ، وَ وحدت حضرت حقّ براى اولين بار ، در حرم حضرت ابوالفضل ( ع ) براى ايشان ظهور پيدا كرده ، و در حرم حضرت سيدالشّهداء ( ع ) آن حال كامل‌تر شده و پس از آن ديگر هميشه براى ايشان بوده است . « 8 » 2 . پايبندى به شريعت امام على ( ع ) فرمود : « أَلَا وَ إِنَّ شَرَائِعَ الدِّينِ وَاحِدَه‌ى وَ سُبُلَهُ قَاصِدَه‌ى مَنْ أَخَذَ بِهَا لَحِقَ وَ غَنِمَ وَ مَنْ وَقَفَ عَنْهَا ضَلَّ وَ نَدِمَ » « 9 » آگاه باشيد كه قوانين دين يكى و راه‌هاى آن آسان و راست است ، كسى كه از آن برود به قافله و سر منزل رسد ، و غنيمت برد ، و هر كس كه از آن راه نرود گمراه شده پشيمان گردد . آن حضرت شريعت گروى و التزام عملى به شريعت را عامل سلوك و شهود و راه رهايى و نجات دانسته و شريعت گريزى و بىاعتنايى به احكام الهى را عامل سقول و هبوط و ضلالت و ندامت معرفى كرده‌اند . ابن‌عربى در اين باره مى نويسد : بدان كه من در مكر الاهى و چگونگى در امان ماندن از اين مكر دقت كردم ، چاره اى به نظرم نرسيد جز آن كه بايد دست به دامن شريعت زد . بنابراين اگر خداوند كسى را بخواهد به سوى خير و سعادت هدايت كند و از گرفتارى هاى مكر در امان بدارد ، كارى مىكند كه او هيچگاه ميزان شريعت را از دست نگذارد . « 10 » وى سفارش مىكند كه حتى بايد واردات غيبى و الهامات الاهى را نيز با ميزان شريعت سنجيد . چرا كه بسيارى از بزرگان حوزه كشف و شهود از نظر تشخيص حالات خود دچار آشفتگى و

--> ( 1 ) - ر . ك : جوادى آملى ، ادب فناى مقربان ، ج 4 ، ص 298 . ( 2 ) - ديلمى ، شيخ حسن ، إرشادالقلوب إلىالصواب ، ، ج 2 ، ص 414 ، شريف رضى ، قم ، 1412 ق ، اول ؛ اصول‌الكافى ، ج 1 ، ص 145 ، كتاب‌التوحيد ، باب‌النوادر ، ح 10 . ( 3 ) - الهمدانى ، احمد الرحمانى ، الامام على ( ع ) ناشرلمنير ، ص 379 . ( 4 ) - جمعى از نويسندگان ، صلح كل ، انتشارات شمس‌الشموس ، ص 60 ، تهران ، 1382 ش . ( 5 ) - علامه حسينى تهرانى ، توحيد علمى و عينى ، ص 230 ، انتشارات علامه طباطبايى مشهد مقدس ، 1417 ق ، دوم . ( 6 ) - عطش ، ص 63 ، موسسه شمس‌الشموس ، تهران ، 1383 ش ، دوم . ( 7 ) - تهرانى ، سيدعلى ، زمهر افروخته ، ص 22 ، انتشارات سروش ، 1381 ش . ( 8 ) - ر . ك : آيت‌الحق ، ج 1 ، ص 125 . ( 9 ) - نهج‌البلاغه ، خطبه 120 . ( 10 ) - ر . ك : ابن‌عربى ففتوحات مكيه ، ج 2 / 530 و 3 / 230 و 4 / 34 ، 186 .