جمعى از نويسندگان

520

مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى)

عبادت كن تا زمان رسيدن به يقين ) در حالى كه طبق نظر همه مفسرين شيعه و بسيارى از مفسرين سنى منظور از يقين در اين آيه « مرگ » است و در هيچ كجاى زندگى ائمه نيز ما شاهد ترك عبادات نيستيم . علّامه بحرالعلوم نيز فرموده اند كه : پس هر كه را بينى كه دعواى سلوك كند و ملازمت تقوا و ورع و متابعت جميع احكام ايمان در او نباشد و به قدر سر مويى از صراط مستقيم شريعت حقّه انحراف نمايد ، او را منافق مى دان ، مگر آنچه به عذر يا خطاء و نسيان از او سر زند . همچنان كه جهاد دوم ، جهاد اكبر است ، نسبت به جهاد اوّل ( اشاره به توضيح خاص ايشان است درباره حديث مشهور رسول اكرم ( ص ) در باب جهاد اكبر و اصغر ) ( سيد بحرالعلوم ، به شرح علامه حسينى تهرانى ، 1360 ه - ش . ص 59 ) حقيقت چيست ؟ در لسان عرفا ، حقيقت ظهور حق است بى حجاب تعيّنات و محو كثرات موهومه در اشعه انوار ذات . با توجه به آثار عرفانى ، مفهوم حقيقت گاه به معناى « ذات » به كار مىرود و در مقابل آن « اعتبار » قرار دارد ؛ گاه حقيقت به معناى « نفس الامر » است و در مقابل آن « فرض و وهم » به كار مىرود ؛ گاهى حقيقت به معناى « حق » است كه در مقابل آن « باطل » قرار دارد ؛ و گاهى حقيقت به معناى « حقيقت عرفانى » است كه همان ذات خداوند ياتعيّن اول است كه در مقابل آن « مجاز » است كه همان اعتبارات و كثرات مىباشد ؛ و بالاخره گاه حقيقت « هدف و مقصود نهايى در سلوك » است كه در مقابل آن « شريعت و طريقت » قرار دارد . در نگاه حافظ ، حقيقت ، ارزش نهايى و نهانى ثابت هستى است كه در ماوراى پديده‌هاى مجازى و گذرا ، محيط بر همه احكام و واقعيات و ارزش‌ها و اعتبارات است . حقيقت حافظ يگانه و متعالى و مطلق است و لذا لايتغيّر و ازلى و ابدى است و فردا در عرصه رستاخيز و حشر و نشر ، همه در پيشگاه او حاضر خواهيم شد . ( خرمشاهى ، 1367 ش . ج 2 ، ص 681 - 682 ) حضرت امام خمينى رحمه‌الله نيز در ديوان از تعبير حقيقت و مجاز استفاده كرده است : از خطّه حقيقت و از خيمه مجاز * برخاسته به خلوت دلخواه مىرسد ( ديوان امام ، ص 85 )