با بيان نكات فوق ميتوان ملاك كلى را از تفسير قرآن در روايات اهل بيت ( ع ) مشاهده نمود . زيرا امامان معصوم ( ع ) علاوه بر تفسير ظاهرى آيات ، عمده تلاش خويش را بر تفسير باطنى آن معطوف داشتهاند . اين نگاه عالمانه و دقيق به شريعت ، روش راسخين در علم است كه از ظواهر آيات ، به بواطن آن ميرسند . « 1 » يكى از ويژگيهاى شريعت ، برخوردارى از نوعى سلوك است كه با دقت در آيات و روايات قابل درك مىباشد . وجود چنين سلوكى ، علاوه بر آن كه رگههاى آن در كتاب شريف وجود دارد ، در زندگى وجود مقدس رسول الله ( ص ) نيز ميتوان آن را مشاهده نمود . ويژگى مهم روش سلوكى پيامبر اسلام ( ص ) آن است كه داراى ظاهر و باطنى است كه هر كدام در ساحت خاص خويش بايد مورد ارزيابى قرار گيرد ؛ روش سلوك ظاهرى ، روشى روشن و آشكار است و ليكن اين سلوك ظاهر ، مبتنى بر يك سلوك باطنى است كه فهم آن داراى اهميّت است ؛ براى فهم روش سلوك باطنى ، نمونهاى را از پيامبر اكرم ( ص ) بيان ميكنيم ؛ از وجود مبارك آن حضرت نقل است كه فرمودند : من نيز با ديگران نشست و برخاست دارم و اين نشست و برخاستها ، موجب ايجاد زنگار بر دلم مىشود و لذا براى زدودن اين زنگارها ، هفتاد بار استغفار مى كنم ؛ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص يتُوبُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِى كُلِّ يوْمٍ سَبْعِينَ مَرَّةً فَقُلْتُ أَ كَانَ يقُولُ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَيهِ قَالَ لَا وَ لَكِنْ كَانَ يقُولُ أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ قُلْتُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص كَانَ يتُوبُ وَ لَا يعُودُ وَ نَحْنُ نَتُوبُ وَ نَعُودُ فَقَالَ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ . « 2 » اين استغفار قطعاً از گناه نيست زيرا انبياء الهى مبرّاى از هرگونه گناه هستند ، پرسش اين است كه اين استغفار از چه چيزى است ؟ تفاوت تشيّع تاريخى با تفكر شيعى براى شناخت اشخاص از جهت باورهاى دينى و اعتقادى ، دو راه وجود دارد : راه نخست ، توجه به گزارش تاريخى تاريخ نويسان درباره اشخاص است كه مثلًا فلانى از منظر تاريخى ، شيعى مذهب و يا از اهل سنت بوده است و افراد را بر اين اساس طبقهبندى كنيم . روش ديگر آن است كه در وراى قضاوتهاى تاريخى ، شخص را از اين منظر مورد بررسى قرار دهيم كه اين شخص وقتى به محضر آيات الهى حاضر ميشد ، بر اساس كدام مسلك فكرى

--> ( 1 ) - صدرالمتعألهين شيرازى ، مفاتيح الغيب ، ص 92 . ( 2 ) - الكافى ، ج 2 ، ص 438 .