معرفت ، جدا ساخت با آوردن نمونه‌هاى مستند به اين آرمان صورت تحقيق بخشيد . خدا بپذيرد . ملّاحسينقلى همدانى ، درگزينى ، شوندى - عليه‌الرحم - ة - از علماى نجف اشرف متوفى به سال 1311 ه . ق ، عارفى حقيقى ، عابدى زاهد و پارسايى اهل سير و سلوك بوده است . او استاد مرحوم حاج‌ميرزا جواد آقاملكى تبريزى بوده كه خود از اوتاد و زهّاد عصر بوده است . « 1 » ملاحسينقلى شوندى در يك سفر زيارتى به كربلا درگذشت و در يكى از حجرات صحن شريف به خاك سپرده شد . او فقيهى اصولى و مردى متكلم ، حكيم ، اخلاقى ، عارف سالك و مراقب و محاسب نفس خود بوده است . مرحوم شوندى از مظاهر دنيا ، دور مىزيسته و از تصدّى پست رياست و مقام افتا و زعامت مىپرهيخته است . اين مرد بزرگ بيشتر به اخلاق و سير و سلوك ، شهرت داشت و درِ خانه‌اش همه روز صبح ، درس اخلاق تدريس مىكرد و آنگاه به درس فقه و اصول مىپرداخت و برخى شاگردان او تقريرات درس فقه اور ا در سه جلد نگاه داشته‌اند : 1 - كتاب‌الصلوه 2 - كتاب‌الخلل 3 - كتاب‌القضاء والشهادت . مرحوم ملاحسينعلى از عالمان بىنظير تاريخ تشيع بوده و به اعتراف برخى تراجم‌نگاران سال‌ها قبل و بعد از او ، چشم روزگار مثل او و چنان مردى در اخلاق و نفس مهذّب ، نديده است . مرحوم شيخ آقابزرگ او را خاتمه علماى اخلاق مىداند و اين ، تعريف و تمجيد بسيار بزرگى است . « 2 » مؤلف اثر نفيس اعيان‌الشيعه كه معاصر وى بوده چنين مىنويسد : ما در ابتداى ورود به نجف اشرف به سال 1308 ه . ق همسايه او بوديم و چند روز در درس اخلاق ايشان حاضر مىشديم ولى بعداً به آنچه به نظر ما مهم‌تر بود پرداختيم ليكن بعدها از ترك درس اخلاق ايشان افسوس مىخورديم . همين فقيه دانشمند در ادامه‌ى شرح‌حال ايشان مىنويسد : از مدرسه‌ى اخلاقى ملاحسينقلى همدانى ، جمعى از علماى عرب و غيرعرب سود جسته و به مراتب عاليه رسيدند و در اثر نَفَس قدسى آن مرد وارسته از قيود هوى ، تعالى و كمال يافتند و چنان كه به عكس ، برخى يا وجود درك حضور ايشان ، چيزى نشدند كه سهل است بدتر هم شدند . « ذلك فضل‌ا . . . يؤتيه من يشاء » الحديد / 21 ، كه درك فيوضات ، توقيفات الهى و آمادگىهايى لازم دارد . شمشيرهاى هندى و داراى فلز اصيل ، باصيقل و جلا دادن ، تيز و برّان مىشوند ليكن چوب را هر چه جلا دهيد ، كار شمشير را نمىكند .

--> ( 1 ) - رجوع كنيد به : محمدعلى مدرس / ريحانه‌الادب / 6 / 376 / خيام ، تهران . ( 2 ) - شيخ آقا بزرگ طهرانى / نقباءالبشر / 2 / 674 ، افست ، قم .