مقدمه در زمانى شيخ مفيد ( قدس سره ) در كرخ بغداد حوزه‌ى علمى داشته كه چهره‌هاى درخشنده‌اى در آن ، بالنده شده‌اند مانند سيدمرتضى علم‌الهدى ، سيدرضى جامع نهج‌البلاغه و شيخ الطائفه طوسى ( نورالله مصاجعهم ) كه آثار فقهى ، اصولى ، كلامى ، تفسيرى حديثى و جز آنها به يادگار گذاشته‌اند . اين حوزه در اثر عصبيت طائفه‌اى از هم پاشيده و كرسى تدريس شيخ طوسى طعمه حريق گرديد او بزرگوارانه بدون اشاره به اين حركت تخريبى در آثارش ، آن جا را به سوى نجف اشر ف مزار اميرمومنان على ( ع ) ترك گفت و سنگ بناى نخست حوزه بيش از يك هزار ساله را پى نهاد . اين حوزه از زمان هجرت شيخ طوسى و تأسيس آن مدرسه ، اساتيد ، مؤلفان و محققانى در زمينه فقه و اصول و تفسير و حديث و كلام به خود ديده است و اوج درخشش اين مركز علمى ، دينى در اوايل قرن سيزده و چهارده بود كه فقهايى پارسا و دانشمندانى باتقوا مثل شيخ مرتضى انصارى ، كاظم خراسانى و سيدكاظم يزدى و شيخ هادى تهرانى و ميرزاصادق تبريزى و دهها شخصيت ديگر ، در آنجا بوده كه هر كدام در نوبت خود شاگردانى تربيت كرده‌اند ازجمله مىتوان از ملّا حسينعلى شوندى همدانى و ميرزاجوادآقا تبريزى كه همه فقيه و دانشمند بودند هرچند نه در مقام افتا و مرجعيت و داشتن رساله‌ى علميه بلكه تنها در بعد تربيت و اخلاق . اين عصر ، مقارن است با برخى حوادث تاريخى و سياسى و دست‌اندازى غرب استعمارگر به كشورهاى اسلامى كه جنگ‌هاى داخلى و خيزش‌هايى را موجب شده و بدون ترديد سياستگزاران استعمار در عراق و ايران و ديگر ممالك اسلامى نقش‌هاى تخريبى فراوان داشته‌اند كه بررسى اوضاع فرهنگى و سياسى عراق و اير ان و دخالت‌هاى غرب به ويژه انگليس ، بررسىهاى مستقلى لازم دارد . از جمله نگارنده در سال بزرگداشت مرحوم ملاحسينقلى شوندى مقاله‌اى تحت عنوان « فقاهت و عرفان » به آن كنگره ارسال داشتم و هدف من آن بود كه مرز ميان فقاهت و عرفان را بردارم و كار قلندران صوفى ، اين جاده صاف‌كن‌هاى استعمار ، را از كار عالمان عارف و اخلاقى جدا سازم كه فراوان ، خلط مبحث شده و بايسته است كار آن بزرگوار را از افكار مرذول صوفيان ناصاف و مدعيان توحيد و