آيت الله سيدعلى قاضى طباطبايى در زمانى مىزيست كه حوادث مهمى در ايران و عراق روى داد و منجر به حضور فعال مراجع و علماى شيعه اين دو كشور در عرصه سياست گرديد كه از جمله اين حوادث مىتوان به قيام تنباكو در سال 1309 ق به رهبرى ميرزاحسن شيرازى و انقلاب مشروطت به رهبرى آخوند خراسانى ، شيخ عبدالله مازندرانى و حاج ميرزاحسين خليلى تهرانى و نيز علماى تهران : سيد محمدكاظم طباطبايى يزدى ، سيدعبدالله بهبهانى و حاج شيخ فضلالله نورى و نيز قيام ضد استعمارى و استقلال طلبانه مردم عراق به رهبرى سيدكاظم يزدى ، ميرزامحمدتقى شيرازى و شيخ‌الشريعه ( شريعت اصفهانى ) اشاره كرد . در اين ميان ، تنى چند از آنان ، از استادان فقهى آيت الله قاضى بودند كه مىتوان از آخوند خراسانى ، سيدكاظم يزدى و شيخ‌الشريعه نام برد كه در اينجا به شرح حال اجمالى اين سه عالم دينى مىپردازيم . اما چون اينان از بزرگان علماى شيعه معاصرند و شرح حال آنان به تفصيل در دانشنامه‌ها و زندگىنامه‌ها آمده است ، لذا فقط به مبارزات سياسىشان بسنده مىشود . 1 . آخوند خراسانى ( 1255 - 1329 ق ) ، فقيه اصولى و مرجع تقليد شيعه و برجسته‌ترين رهبر سياسى عصر مشروطيت بود . وى در سال 1315 ق به دعوت تنى چند از علماى ايران ، همراه با گروهى ديگر از مراجع تقليد ، فتاوايى در تحريم كالاهاى خارجى و حمايت از كالاهاى داخلى و به منظور رفع نياز كشور به بيگانگان صادر نمود و در تأييد « شركت اسلاميه » كه با حمايت از صنايع داخلى و بىنيازى از بيگانگان در اصفهان تأسيس شده بود ، علاوه بر خريد منسوجات آن ، بر كتاب لباس التقوى ، تأليف سيدجمال الدين اصفهانى واعظ تقريظى نوشت : « بر مسلمانان لازم است كه لباس ذلت [ خارجى ] را از تن بيرون كنند و لباس عزت [ داخلى ] را بپوشند . » همچنين در نامه‌اى به مظفرالدين شاه ، او را به حمايت از اين شركت تحريض نمود . از اقدامات سياسى ديگر آخوند در مسائل مربوط به ايران در قبل از مشروطيت مىتوان به ابراز مخالفت با اخذ وام توسط مظفرالدين شاه قاجار از روسيه تزارى و تلاش‌هايش در روشن ساختن اذهان مردم نسبت به پيامدهاى اين گونه اقدامات با درخواست اخراج رئيس گمرك ايران ( نوز بلژيكى ) براى خلافكارىهايش و ارسال نامه به سيد عبدالله بهبهانى براى آگاه ساختن اولياى دولت از عملكرد نامطلوب كارگزاران شاه اشاره كرد ( ربيع‌الاول 1323 ق ) . شهرت آخوند به عنوان رهبر سياسى ، از ابراز شجاعت و نفس جسارت در مخالفت با رژيم استبدادى و مساعى بىشمارش در جنبش مشروطيت ايران آغاز شد . وى به همراه دو