كلمات كليدى : عرفان ، اخلاق ، سيروسلوك ، روحانيت ، تبريز ، قراچه داغ ، ارسباران ، استاد ، اهميت استاد ، فقه ، اجتهاد . مقدمه كى توانى مدح اين فرخنده گفت * تا نگردد لطف يزدان دستگير « 1 » سخن گفتن از مردى كه همهء مردان را به شگفتى انداخته از عهده‌ى هر قلمى برنمى آيد ! توصيف آيتى شگفت از آيات خداوندى را چگونه ميتوان عهده دار شد كه در وصفش بزرگان نيز درمانده اند ! شرح و بيان مردى سترگ و نابغه اى بزرگ در زبان و قلم كمتر مىگنجد . القاب و عناوين و اصطلاحاتى كه به فراخور وسعت گويندگان و نويسندگان ، ايشان را معرفى كرده اند چنين بوده است : - حضرت آيه ا . . . حاج سيد على آقا قاضى ، عارفى بى بديل ، و الا مقام ، عالم ربّانى ، يگانه استاد اخلاق و سيروسلوك در عصر خود ، اعجوبه‌ى زمان ، مردى عجيب ، چون كوه استوار ، مردى بسيار جليل و نورانى و زاهد ، بحر موّاج علم و اخلاق و عرفان ، مردى بس - - يار كم نظير ، عالمى جامع و مجتهد ، كوه سترگ توحيد ، عارف جامع ، صاحب مقام تشرف ، صلح كل ، فانى در توحيد ، شاعرى توانا ، نويسنده اى چيره دست و . . . . امام خمينى ( ره ) ايشان را چنين معرفى كرده اند : قاضى ، كوهى بود از عظمت و مقام توحيد . « 2 » علامه طباطبائى فرموده اند : ما هرچه داريم از مرحوم قاضى داريم . « 3 » علامه حسن زاده آملى مى فرمايند : ايشان از اعجوبه هاى دهر بود . « 4 » حضرت آيه ا . . . على اكبر مرندى مى فرمودند : آقاى قاضى ، توحيد مجسم بود . فانى در توحيد بودند . « 5 » آيت ا . . . شيخ محمد حسين كمپانى فرموده است : او بزرگ مردى است . « 6 » عليرغم اين همه مستندات و شواهد عظيم و كتبى كه در معرفى حضرت آيت ا . . . سيد على آقا قاضى در دست داريم ، باز ناگفته ها و ناشنيده ها فراوان است و خود نيز روزى به علامه طباطبائى فرموده بود : من مسائل زيادى دارم كه به شما هم نداده ام . چه برسد به اينكه به اين تازه واردها بدهم ! « 7 » و اين جمله از حضرت آيه ا . . . بهجت ، سندى ديگر بر مكتوم ماندن شرح اوصاف اعجوبه‌ى دهر ، آقا سيد على قاضى ، مى باشد كه فرموده اند :

--> ( 1 ) - از شعر غديرى حضرت آيه ا . . . سيد على آقا قاضى ( 2 ) - عطش - ص 265 ( 3 ) - اسوه‌ى عارفان - ص 71 ( 4 ) - عطش - ص 266 ( 5 ) - همان ( 6 ) - اسوه‌ى عارفان - ص 43 ( 7 ) - همان - ص 157