الشيخ محمد علي اسماعيل پور القمشه‌اى

269

الدلائل الظاهرات (استفتائات واستدلالات)

بايد همان 3 سانتيمتر بريده شود اگرچه بيش از نصف بازو باشد ؟ ) جواب : الف - هر عنوانى كه در لسان دليلى اخذ شده است ظهور در واقعى دقى دارد و عنوان مماثلت همچنين است ولى در تطبيق بر مصاديق در اين گونه امور ملاك نظر خبره است كه اطبا مىباشند و عرف عام در اين گونه امور ملاك نيست بنابراين ملاك عرف نيست و اما نسبيت به نظر اهل خبره در جراحات به طورى كه مثليت صادق باشد متبع است مثل اين كه در مثليت العين بالعين كوچك و بزرگ بودن مضرّ نيست و قلع عين كوچك در مقابل بزرگ و بالعكس قصاص به مثل است . و اين كلام لازمه آن اين است كه گاهى به دقت همان مقدار از عمق بريده شود و يا كمتر به لحاظ طبقه لحميه و يا بيشتر ، به لحاظ بازوى كلفت و باريك خلاصه بايد صادق باشد كه بلايى را كه به سر ديگرى آورده به سرش آورده‌اند . ب - در صورتى كه قصاص در اطراف موجب هلاك مقتص‌منه شود و يا سرايت به اعضاى ديگر قصاص تبديل به ديه مىشود در جايى كه ديه مقدره دارد و تبديل به ارش مىشود درغير آن . و دليل آن آيه اعتدا مىباشد كه مثليت را معتبر دانسته و اينجا مثليت ممكن نيست چون هلاك نفس يا سرايت به عضو ديگر مصداق بارز عدم اعتدا به مثل است . بنابراين در صورتى كه جنايت ديه مقدره دارد قهراً منتقل به ديه مىشود و اگر ديه مقدره ندارد تبديل به ارش مىشود و زيادتر از ديه هم نمىتواند مطالبه كند چون تخيير در صورتى است كه قصاص ممكن باشد تا بتواند يا قصاص كند و يا راضى شود به مقدار ديه يا بيشتر و در اينجا مورد ندارد و مؤيد اين مطلب خبر ابان مىباشد : ( الوسائل 1 / 16 من قصاص الطرف ) « الجائفة ما وقعت فى الجوف ليس لصاحبها قصاص الا الحكومة و فى المأمومة ثلث الدية ليس فيها قصاص الا الحكومة » مضافاً بادعاء اجماع بر عدم جواز قصاص در امثال اين موارد . ج - در عمق ، ملاك نظر خبره از اطبا است مثلًا اگر قسمت گوشت از بازوى چاق در مقابل قسمت گوشت از بازوى لاغر بريده شود و بالعكس كفايت مىكند چون كه