را از حكم فوق آب استفاده شده ، استثناء كرده‌اند و آن را پاك مىدانند به دليل روايتى كه در خصوص آن وارد شده شايد حكمت آن عدم عسر و حرج باشد يا علل ديگرى كه كشف نشده است . آب چاه و چشمه چاه و چشمه هر دو چون داراى ماده و منبع هستند يك جنس محسوب و ملاك علمى آنها يكى است . اولًا : در مورد تغيير اوصاف آب چاه و چشمه به نجاست / ديدگاه تمامى علما نجس و فلسفه آن ظاهر است . / و در تطهير آب لازم است قدرى از آن را بردارند و آب تازه بيايد تا رفع تغيير اوصاف شود . و فلسفه آن بر طرف شدن آثار سوء نجاست است تا به اندازه‌اى كه بقاياى آن ميكروب‌ها و آثار نجاست به وسيله فرمانها به زودى نابود شود . ثانياً : اگر به قدر كر آب دارد بالاتفاق علما نجس نمىشود ، مگر با تغيير اوصاف . و بهتر است به عنوان تعبد آب چاه را با چند دلو بيرون ريخته شود . در اين فرض ، براى رفع توهم مسموميت و ضررهاى احتمالى نجاست ، در پى تميز و نظيف شدن آب باشيم . ثالثاً : در صورتى كه در چاه يا چشمه به قدر كر آب نباشد و نجاستى به آن اصابت كرد ، به فتوى متأخرين نجس نمىشود و مستحب است چند دلو آب از چاه بيرون ريخته شود . و بنابر فتوى متقدمين نجس شده و به وسيله بيرون ريختن آب چاه پاك مىشود . اگر چه بر حسب ادله فقهى و مبانى اصولى فتواى علماى متاخرين در مسئله فوق يقينىتر است و ليكن روى موازين « بيوشيميك » ، و مقررات علمى امروز ، نظريه قدماء ، بيشتر مورد اعتماد است . نگارنده در اين كتاب خود را در مورد احكام و مسائل مربوط ، موظف به اجتهاد و تقويت نمىدانم و در مورد مسئله فوق ، ملتزم و متعبد به