شما به آن نرم مىگردد و ظاهر و باطنتان با آن همراه است و آن را نزديك به خود مىبينيد ، من از شما به آن نزديكترم ؛ و هنگامى كه سخنى از من شنيديد و دلهاى شما آن سخن را انكار مىكند و فهم شما و همچنين ظاهر شما از آن بيزار است و آن را نسبت به خود دور يافتيد ، من به شما از آن دورترم . البته لازم به ذكر است كه شناخت احاديث موضوعه ، مسأله‌اى كاملًا فنى بوده و تنها براى متخصصان در اين رشته كه احاطهء علمى بر علوم رجال و درايه داشته باشند و با تاريخ آن اعصار آشنا بوده و مىتوانند خود را در فضاى فرمايشات معصومين عليهم السلام قرار دهند ، و باصطلاح به سلاح « شم‌ّالحديث » مجهز باشند ، امكان‌پذير است . بر اين اساس نمىتوان به محض مطابق نبودن حديثى با سليقه شخصى ، آن را طرد كرد و دور انداخت . قال رسول الله صلى الله عليه و آله : مَنْ رُدَّ حَديثاً بَلَغَهُ عَنّى فَانَا مُخاصِمُهُ يَوْمَ الْقِيمَةِ فَاذا ابْلَغَكُمْ عَنّى حَديثٌ لَمْ تَعْرِفُوهُ ، فَقُولُوا : اللَّهُ اعْلَمُ . « 1 » آنكه حديث شنيده شده از من را انكار كند ، من روز قيامت با وى به مخاصمه بر مىخيزم ، اگر سخنى از من شنيديد و آن را نفهميديد ، بگوييد خدا مىداند . نيز حضرت فرموده است : مَنْ بَلَغَهُ عَنّى حَديثٌ فَكَذَبَ بِهِ ، فَقَد كَذَّبَ ثَلاثَةً : اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذى حَدَّثَ بِهِ . « 2 » كسى حديثى از من بشنود و تكذيبش كند ، خدا و رسول و راوى را تكذيب كرده‌است . اما آيا همه احاديث لازم است از فيلتر رجال الحديث و ساير سدها بگذرند ؟ تسامح در ادله سنن اينك مىتوان اين سؤال را مطرح كرد كه آيا وجود شرايط سخت براى پذيرش تمام اخبار در تمام مباحث لازم است ؟

--> ( 1 ) - بحارالأنوار ، ج 2 ، ص 212 . ( 2 ) - همان .