مىبينند ، اما مشغول خوردن دانه‌اند و مشغول حركت‌اند و مشغول حال خودشان هستند . و اين انسان است گاهى مناظر طبيعى دنيا در انسان اثر نمىكند و از بهيمه پايين‌تر است . او طبيعتاً توجه ندارد ؛ او درست متوجه نيست ؛ به او عيبى نيست . آن مرغ‌ها را نمىشود توبيخ كرد و ملامت : اى بيچاره‌ها چه نشستيد كه يك دقيقه ديگر هم سرتان را مىبرند و آن چنان مقابل آتش بريان مىكنند ؛ اما به انسان خواهند گفت : اى انسان‌ها تو ديدى . فَكَفَى وَاعِظاً بِمَوْتَى عَايَنْتُمُوهُمْ حُمِلُوا إِلَى قُبُورِهِمْ غَيْرَ رَاكِبين ؛ « 1 » مرگ گذشتگان براى عبرت شما كافى است ، آنها را به گورشان حمل مىكردند ، بىآن كه بر مركبى سوار باشند . آيا ديديد مرده‌ها را كه چگونه لباس‌هايشان را كندند و در ميان كفن گذاشتند ؟ انسان بايد متنبه باشد ، متوجه باشد . عن على عليه السلام : لَا عِبَادَةَ كَالتَّفَكُّرِ فِى صَنْعَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل ؛ « 2 » هيچ عبادتى همسنگ انديشيدن در صنع خداى بزرگ نيست . هيچ عبادتى بالاتر از تنبه نيست ؛ هيچ عبادتى بالاتر از تفكر نيست كه انسان را يك دفعه بيدار مىكند و بسا مىشود اين كه در روايت مىبينيد كه : تَفَكُّرُ سَاعَةٍ خَيْرٌ مِن مِنْ عِبَادَةِ سَبْعِينَ سَنَة . « 3 » يك انسانى يك ساعت بنشيند و تفكر كند و تنبه پيدا كند و فكر كند ، از نماز و روزه هفتاد سال گاهى برترى پيدا مىكند . تفكر كوك كردن ساعت است ، تنبه كوك شدن است . اين معنا انسان را بيدار مىكند و زنده مىكند . و در روايات در بارهء اين موضوع روايت زيادى وارد شده است و اين مادر حضرت سليمان است كه به وى مىگويد : بُنَيَّ إِيَّاكَ وَ كَثْرَةَ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ فَإِنَّ كَثْرَةَ النَّوْمِ بِاللَّيْلِ تَدَعُ الرَّجُلَ فَقِيراً يَوْمَ الْقِيَامَة ؛ « 4 » پرهيز كن از خواب بسيار در شب ؛ زيرا خواب بسيار در شب شخص را در قيامت فقير مىدارد .

--> ( 1 ) نهج البلاغة ، خ 188 . ( 2 ) امالى الطوسى ، ج 1 ، ص 145 . ( 3 ) مصباح الشريعة ، ص 423 . ( 4 ) أمالى الصدوق ، ص 233 .