سؤالى كرده‌اند ، عرض كنم كه برزخ جهانى است بين مرگ و بين مبعوث شدن انسان‌ها در روز قيامت ، جهان متوسط اين دنياى مادى محض و بين عالم قيامت : « بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ » ؛ « 1 » ميان آن دو ، حدّ فاصلى است كه به هم تجاوز نمىكنند . « وَ مِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ » ؛ « 2 » و پيشاپيش آنان برزخى است تا روزى كه برانگيخته خواهند شد . يك جهانى است به نام برزخ ؛ هم بهشت دارد و هم جهنم دارد ؛ هم خوشى دارد و هم شلاق و كتك دارد . و اول كسى كه در اين جهان وارد شد ، اول كسى است كه از انسان‌ها مرد ، حالا انسانى كه مرده كيه ؟ اولى هابيل بوده كه كشته شده يا از اولاد حضرت آدم عليه السلام ، قبل از هابيل كسى بوده كه مرده ، اين را نمىدانيم ، ولى قدر مسلم هابيل يا اول بوده يا دوم . اين حدودها بوده است ؛ چون حضرت آدم قريب چهل هزار از نوه و نتيجه خودش را ديده است ، وقتى كه زنده بوده است . و از اولاد حضرت آدم عليه السلام هابيل اولين كسى بود يا دومين كسى بود كه وارد برزخ شد . مدتى روح هابيل در آن عالم برزخ به آن گندگى - كه شايد به پهناى جهان باشد - تنها بود و بعد رفيق پيدا شد و بعد ، ديگر روزى ده تا بيست تا صدتا هزار ، حالا همه مرتب آن‌جا هم پر نمىشود ، آن‌جا هستند و آن‌جا ( عالم برزخ ) اتاق انتظار عالم قيامت است و آن‌جا مثل اتاق انتظار مطب ، فرودگاه و امثال اين‌هاست و تا بشرها تمام نشده‌اند و تا آخرين بشر در دنيا مرده نشده ، مسافرين برزخ خلاص نشده‌اند . آخرين فردى كه از دنيا مىميرد و در آن امام است ؛ زيرا كه در روايات كثيرى ما داريم اول فردى كه خدا در دنيا ايجاد مىكند ، بايد حجت باشد يا امام يا پيغمبر و آخرين فردى هم كه در دنيا مىميرد يا بايد امام يا پيغمبر باشد ( حجت باشد ) ؛ زيرا كه دنيا بدون حجت نبايد باشد و در روايت دارد : لَوْ لَمْ تَكُنْ فِى الدُّنْيَا إِلَّا اثْنَانِ لَكَانَ الْإِمَامُ أَحَدَهُمَا ؛ « 3 » اگر در دنيا دو نفر هم باشد ، بايد يكى امام باشد .

--> ( 1 ) سورهء الرحمن ، آيهء 20 . ( 2 ) سورهء مؤمنون ، آيهء 100 . ( 3 ) بصائر الدرجات ، ج 1 ، ص 487 .