بخواهند به بهشت بروند . ظاهراً جهنم هم در همين زمين است . حالا نمىدانم قشر خارجى زمين مثلًا الان ، خاك است و يك مقدارى بيشتر به روى ، داغ‌تر مىشود ، داغ‌تر مىشود تا اين كه مىرسد به مايع داخل ، و باز داخل‌تر آن قدر داغ مىشود كه به صورت بخار ، ولى از روايات استفاده مىشود كه جهنم در زمين است . بهشت در اين زمين نيست . بهشت عالم برزخ در همين زمين است و ما با بهشتيان و فرشتگان زمين و ارواحى كه در زمين‌اند ، يك جا هستيم و فاصله ما با آنها غير محسوس است . شايد همين جا با ما قاطى باشند يا تو قبرستان همين جاها هستند . گر چه عده‌اى به جاهاى ديگر زمين رفته‌اند ، اما بالاخره بهشت عالم برزخ توى همين زمين است . بهشت پس از قيامت كه بهشت اصلى است و صحبت در اين است كه حضرت آدم در آن بهشت بوده است كه خدا آورده اين‌جا يا تو بهشت دنيا بوده يا در بهشت برزخ بوده است كه آورده خدا توى اين دنيا ، يا مراد از آن باغى كه خدا مىفرمايد از بهشت بيرون كرديم ، يكى از همين باغ‌هاى رسمى و معمولى در كره زمين است ، بوده است كه خدا مىفرمايد بيرون كرديم ، آورده و او را انداخته به جايى كه باغ نداشته . به هر حال ، بهشت اصلى - كه پس از قيامت است - ظاهراً در اين زمين نيست . حالا نمىدانم كجاست و نمىتوانم قضاوت كنم ، ولى از اين آيهء شريفه كه مىفرمايد : « وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ » ؛ « 1 » و [ آن روز ] بهشت براى پرهيزگاران نزديك مىگردد . پس از آنى كه حساب‌ها تمام شد و بنا شد شما متقين به بهشت برويد ، شما را نمىگويند كه آقايون شما بياييد برويد بهشت ، شما شأنتان اجل است و بهشت مىآيد خدمت شما : « وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ » . خدا بهشت را نزديك مىكند به متقين . حالا نمىدانم كه يكى از كرامت بزرگ است ، مىكشانند مىآورند اين‌جا ؛ از اين‌جا مىرويد آنجا . اين را نمىدانم ، ولى بهشت بعد از قيامت غير از اين‌جاست ، غير از دنياست ، در جاى ديگر است ؛ اما در بارهء برزخ

--> ( 1 ) سورهء شعراء ، آيهء 90 .