« فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِى فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا » . جواب ، آن كه مفاد كلام حضرت حق ، آن است كه در فطرت وى جاذبهء توحيد است و آن مسلم است ، لكن مدّا آن است كه در مقام تعارض دو اقتضا ، غلبه با تبعيت هوس و هوى است : « وَ مَا أَكْثَرُ النَّاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ » . 7 . انسان از يك نظر برترين و گرامىترين موجود جواهر عالم تكوين است و يا حدّاقل در درجهء دوم از مخلوقات جهان هستى است ، لكن تعبير درست و اصل از عاصم و معصومين عليهم السلام آن كه صالحان خالص از اين نوع در درجه اول و افراد عادى از درجه دوم‌اند . و نتيجهء اين بيان ، آن است كه او به طبع اولى در مرتبه ثانيه است كه گاهىبه عروض جهات فاضله ، ترقى و ديگر گاه به واسطه عوارض انحطاطى ، تنزل مىكند : « وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا » . « أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَوَاهُ » . 8 . او آفريدهء يد قدرت حضرت حق است و بدين جهت ، خداوند از همه خطورات درونى و انديشه‌هاى روان او آگاه است و به وى آن چنان نزديك است كه رگ‌ها از گردن و اعصاب از بدن : « أَ وَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِى صُدُورِ الْعَالَمِينَ » . و « وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ » .