امام صادق عليه السلام مىفرمايد : فمنه موروثى و منه كسبى . اين ملكات ، برخى طبيعى و فطرى شماست و خداوند اين خاصيت و خوى و ملكه را در روان شما قرار داده است . بعضى از صفات شما كسبى است ، زحمت مىكشيد ، فعاليت مىكنيد تا اين صفت روانى را پيدا مىكنيد . قسم ديگر از ملكات ، رذايل و فضايل است . برخى از ملكات شما عبارت از فضايل نفس شماست ، جمال روح شماست . زيبايى قيافه روان شما عبارت از فضايل اخلاقى است . برخى از ملكات ، رذايل است ، صفت‌هاى زشت است ، قيافه كريه روح است . بحث « اخلاق » عبارت از بحث در همين ملكات است . آيا انسان مىتواند اخلاق فاضله را تحصيل كند ، ملكات پسنديده را پيدا كند و آيا مىتواند ملكات زشت را از خودش دور كند انسان كامل ، انسانى است كه بكوشد و در خود ، ملكات فاضله را ايجاد كند . و آن را كه به نحو طبيعى موجود است ، تقويت كند . و انسان كامل ، انسانى است كه بكوشد و آن رذايل را در خود تضعيف كند و تا مىتواند از بين ببرد . وقتى كه انسان كوشيد و به آن‌جا رسيد ، هر چه ملكه فاضله بود به دست آورد ، و هر چه رذايل بود ، از خود دور كرد . آن جاست كه يك انسان ملكوتى مىشود و مصداق : « خليفة اللَّه فى الأرض » مىشود . انسان مسجود ملائكه مىشود ، انسان آسمانى مىشود ، انسانى مىشود كه در مراحل انسانيت تكامل پيدا كرده است . همين مكارم اخلاق است كه اگر انسان بكوشد و آن را كسب كند ، مصداق بيان پيامبر بزرگ صلى الله عليه و آله مىشود كه مىفرمايد : بعثت لُاتمّم مكارم الأخلاق . من براى اين برانگيخته شدم و انبيا براى اين معنا به سوى بشر فرستاده شدند كه روان آنها را در اخلاق ، تكامل بخشند ، ملكات آنها را ملكات فاضله كنند ، رذايل را از وجودشان دور كنند ، تا آن‌جا كه آنان خليفه الهى گردند . تصور نشود ، تنها جانشين اللَّه ، جدّ اعلاى ما ، حضرت آدم بود ، همه ما جانشين اللَّه مىتوانيم باشيم ، همه ما خليفة اللَّه مىتوانيم بشويم . مگر روايت به ما نمىگويد :