غرض از سخن فوق ، صحه دادن به اين امر است كه صفت‌ها و ملكات انسانى يكى از اسباب و علل مؤثّر در روش عملى او است كه اگر انسان را به ماشينى در حال حركت مقايسه كنيم ، ايمان و كفر را شبيه اراده راننده و اخلاق را شبيه موتور و اعمال خارجى را شبيه حركت در راه رسيدن به مقصد خواهيم يافت - و البته تشبيه در بعد خاصى است - بدين جهت ، اخلاق انسانى در پيمودن راه سعادت تأثيرى بسزا دارد و توجه كردن به آن براى كسانى كه در جست و جوى كمالات معنوى و سعادت چند بعدى هستند ، امرى است لازم و اساسى . عجبا انسانى در بهداشت تن آن همه مىكوشد ، پس او چگونه در بارهء سلامت و كمال روان خويش نمىكوشد ؛ حال آن كه مقام و عظمت و ارزش روح او با بدنش قابل مقايسه نيست . به راستى آيا آن انسان را كه همّش منحصراً مصروف بهداشت بدن و مراعات حال آن است ، مىتوان انسان ناميد ؟ جواب منفى است . آنها در شكل و قيافه انسان‌اند ؛ چنان كه امير المؤمنين عليه السلام مىفرمايد : خُشُبٌ بِاللَّيْلِ جُدُرٌ بِالنَّهَار . تن‌پروران و برده‌هاى شهوت و غضب در طول روز در خدمت تن باشند و اين حيوان پروارى را سير از علوفه و آب كنند و شب ، هنگام برقرارى روابط و توجه به عالم بالا و خلوت بندگان خالص حق با معبود مهربان ، و بهترين اوقات درك سعادت و حيازت كمالات و دريافتن خواسته‌ها از پيشگاه حق است ، غافل و محروم مانند . و چون آن حضرت سخن از انسان‌هاى ذى روح و داراى قلب و زنده و ارزنده مىگويد بدين عبارت تعبير مىفرمايد : رُهْبَانٌ بِاللَّيْلِ أُسُدٌ بِالنَّهَارِ . آنان در ساعات شب از غير حق منقطع‌اند كه رهبان‌اند و در اوج رابطه با حق‌اند كه از شوق احسانى در وجد ، و از بيم كيفرش ترسانند . و در هنگام روز ، پيوسته در ميدان نبرد و مبارزه با نفس و با هر نيروى ضد خدايى و ضد عدالت و انسانى همچون شيران بيشه قوى و نيرومند .