از حرام‌ها را ياد گرفته‌ايد ؟ حالا زياد يا كم كارى نداريم . راه اول و قدم اول ، اين است كه هر چند تا كه ياد گرفتيد ، از آن مواظبت كنيد . اين ، رفته رفته روح شما را قوى مىكند . رياضت‌هاى بدنى روح انسان را نيرو مىبخشد . جمله‌اى برايتان نقل مىكنم : يك نفر روستايى آمد پيش آخوند روستا و گفت : آقا من وقتى كه نماز مىخوانم ، فكرم اين طرف و آن طرف است ، هى فكرم توى باغ است ، پيش گوسفندها ، الاغ‌ها ، كوچه و . . . همه‌اش اين‌ها در فكر من هستند ، چه كار كنم ، توى دلم اين‌هاست ؟ آن آخوند گفت : اين دل نيست . اين ده است ؛ براى اين كه توى دل شما كه همه‌اش اين‌ها باشد ، اين را دل نمىگويند . و از اين رو ، شاعر مىگويد كه : ده بود آن نه دل كه اندر وى * گاو و خر باشد و گياه و عقار مواظبت كنيد وقت نماز با خدا باشيد . مواظبت كنيد وقت نماز روحتان آن چند دقيقه با خدا باشد . و اين را بدانيد آن چند دقيقه‌اى كه روحتان با خدا باشد ، اين بعداً در خيابان كه راه مىرويد ، در شما اثر مىگذارد . بعداً وقتى كه يك گناه پيش مىآيد ، در روح شما اثر مىگذارد . اين اثر خاصى دارد با خدا بودن ، و لو چند دقيقه . در روح انسان يك رابطه پيدا مىشود كه اثرش وقت گناه معلوم مىشود ؛ اقدام به گناه نمىكند ، اقدام به خلاف شرع نمىكند . اگر خداوند همه انسان‌ها را يكسان آفريده ، چرا در عبادات و اعمال نيك و بد با يكديگر تفاوت دارند ؟ * استعدادها مختلف است و بار تكليف هر انسانى به اندازهء استعدادهاى او است . اگر كسى ادعا كند كه خداوند همه را يك نواخت آفريده ، اشتباه مىكند . خداوند افكار مردم را مختلف آفريده ، دانش‌ها و خرد و عقل مردم را مختلف آفريده ، عقل قوى ، عقل ضعيف ، عقل ضعيف‌تر ، عقل قوىتر ، دانش‌ها مختلف و خرد مختلف است . و خداوند بر هر كسى به اندازهء دانش او تكليف آورده است . نمىشود كه عقلش كم