از مدينه بيرون كنيد . « 1 » برخى از مفسّران گفته‌اند : در اين مورد آيهء شريفه نازل شد : يأَيُّهَا النَّبِىُّ . . . : اى پيامبر ، از خدا پروا بدار يا بر تقواى الهى ثابت باش و يا بر تقوايت بيفزا ؛ زيرا تقوا مراتب فراوانى دارد . و كفّار و منافقان را اطاعت مكن ؛ زيرا ايشان دشمن خدا و رسول و اهل ايمان‌اند و غير از ضرر زدن مقصودى ندارند . به درستى كه خداى تعالى دانا به مصالح و مفاسد امور و داراى حكمت و دقت و اتقان در اجراى آن است ، و به آنچه مقتضى حكمت است حكم مىكند . تبصره : اين مطلب مسلم است كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله از كفّار و منافقين ، پيروى و اطاعت نمىكرد ؛ زيرا اطاعت خدا و اطاعت كفّار دو امر متضادّند و جمع آن دو غير ممكن است و صدور آن از مقام شامخ حضرت پيامبر صلى الله عليه و آله محال خواهد بود . بنابراين خطاب متوجه آن حضرت ، و مراد امّت باشد . و ديگر آن كه مقام شامخ آن حضرت متعالى است از آن كه آنى از توجّه به خدا غافل گردد . على بن ابراهيم قمى رحمه الله فرمايد : هذا هُوَ الَّذي قالَ الصّادِقُ عليه السلام : إنَّ اللَّهَ بَعَثَ نَبِيَّهُ بِإيّاكَ أعْني وَاسْمعي يا جارَة ، فَالْمُخاطَبَةُ لِلنَّبيِّ ، وَالْمَعْنِيُّ لِلنّاسِ : يعنى اين آن معنايى است كه حضرت صادق فرمايد : خدا مبعوث فرمود پيغمبر را در خطابات خود به « تو را گويم و همسايه بشنود » ، پس مخاطب ، پيامبر و مقصود امّت پيامبر صلى الله عليه و آله باشند . « 2 » ( آيهء 2 ) وَ اتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ مِن رَّبّكَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

--> ( 1 ) . مجمع البيان ، ج 4 ص 335 . ( 2 ) . تفسير قمى ، ذيل آيهء شريفه .