لكن بيشتر مردم به سبب عدم تفكّر و تدبّر در آن ، استقامت آن را نمىدانند . تتمّه : اين حديث در كتاب مجمع البحرين آمده و مشهور بين فريقين است : كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ حَتّى يَكُونَ أبَوَاهُ يُهَوِّدَانِهِ وَيُنَصِّرَانِهِ وَيُمَجِّسَانِهِ . « 1 » و نيز در كتاب عوالى اللئالى آمده است : قَال النَّبِىُّ صلى الله عليه و آله : كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ حَتّى يَكُونَ أبَواهُ يُهَوّدَانِهِ وَيُنَصّرَانِهِ . « 2 » سيد مرتضى رحمه الله در كتاب غرر و درر اين حديث را ذكر و براى آن دو معنى بيان فرموده : اوّل - اين كه مراد از فطرت در اين جا « دين » ، و كلمهء « على » به معنى « لام » باشد ؛ بنابراين معنى چنين شود كه هر مولودى براى دين و به جهت دين متولد شود تا اين كه پدر و مادرش او را يهودى و نصرانى [ يا مجوسى ] نمايند . دوم - آن كه مراد از فطرت ، خلقت باشد و كلمهء « على » به معنى خودش باشد ( نه به معنى لام ) و معنى اين مىشود : هر مولودى ، متولد شود بر خلقت دالهء بر وحدانيت الهى و بندگى او و ايمان به او ، تا آن كه پدر و مادرش او را يهودى و نصرانى [ يا مجوسى ] نمايند ؛ زيرا اولاد بيشتر اوقات بر مذهب پدران خود نشو و نما كند . و به دين و كيش آنان الفت يابند . و غرض حديث شريف تنزيه ذات الهى است از گمراه كردن بندگان . « 3 » [ لزوم دين‌گرايى و يك‌پارچگى ] ( آيهء 31 ) مُنِيبِينَ إِلَيْهِ وَ اتَّقُوهُ وَ أَقِيمُواْ الصَّلَوةَ وَ لَاتَكُونُواْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اعراب : « منيبين » حال است براى فاعل « أقم » ، و جمع بودن آن به خاطر اين است كه همهء امّت مقصود از خطاب « أقم » هستند گرچه لفظ آن مفرد است .

--> ( 1 ) . مجمع البحرين ، ذيل مادهء فطر ، سفينة البحار ، ج 2 ، ص 373 . ( 2 ) . عوالى اللآلى ، ج 1 ، ص 35 ح 18 . ( 3 ) . امالى المرتضى مجلس 56 .