[ تشويق به تفكر در نفس ، آسمان ، زمين و ] تفسير : آيا در درون خودشان تفكّر نمىكنند ( استفهام تقريرى است ؛ يعنى بايد فكر كنند ) كه خداوند ، آسمان‌ها و زمين و آنچه در ميان آسمان‌ها و زمين است از مخلوقات را نيافريد مگر به حق و موافق با حكمت ، و با غرض صحيح ، و براى مدّتى معيّن و محدود كه پس از آن مدّت اثرى از آنها باقى نماند ؟ مراد از پايان مدت ، قيامت است كه چون واقع شود عمر تمام آسمان‌ها و زمين و آنچه ما بين آنهاست تمام شود . وَ إِنَّ كَثِيرًا مّنَ النَّاسِ بِلِقَآِ رَبّهِمْ لَكفِرُونَ : و بىشك بسيارى از مردم به ديدار پروردگارشان و به زندگى پس از مرگ و ثواب و عقاب اخروى كافر هستند و گمان مىكنند كه آخرت و جزا و پاداشى در كار نخواهد بود . تنبيه : آيهء شريفه ، راهنما است بر وجود صانع عالم و اثبات معاد ، بدين بيان : شخص عاقل كه با خود تفكّر و تأمّل نمايد ، دريابد كه ايجاد و ابقاى تمامى موجودات از آسمان و زمين و آنچه در آنهاست به اين كيفيت خاصّه و نظم ويژه بر وجود صانع قادر مدبّر حكيم دلالت دارد . و نيز قيامت و معاد ثابت شود ؛ زيرا اين خلقت عظيم از خداوند حكيم بدون غرض نخواهد بود ، و غرض ، رساندن فيوضات باقيه و ثواب‌هاى دائمه به بندگان صالح و مطيع است . و چون در دنيا آن جزا تحقّق نيابد ، به حكم عقل بايد غير از اين عالم عالمى باشد كه جزاى اعمال مؤمن و كافر و مطيع و عاصى به عدل داده شود . ( آيهء 9 ) أَوَ لَمْ يَسِيرُواْ فِى الْأَرْضِ فَيَنظُرُواْ كَيْفَ كَانَ عقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ كَانُواْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ أَثَارُواْ الْأَرْضَ وَ عَمَرُوهَآ أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا وَ جَآءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيّنتِ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلكِن كَانُواْ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ