تبصره : آيهء شريفه دستور عام براى عموم مبلغان اسلامى است كه در تبليغات خود انديشناك نبوده و ابداً از هياهوى معاندان پروا نداشته ، اتكال و وثوق به نصرت الهى داشته باشند و در مقام اداى وظيفه برآمده ، توكل بر خدا بنمايند و از او استمداد بخواهند ، كه البته حق بودن هر شيئى حافظ آن شىء باشد . بنابراين چون دين اسلام و قرآن ، حق ، و حقانيتش هويدا باشد ، از بين نخواهد رفت ، و نيز ناشر و مروّج خود را نگهبان است . [ دل مردگى ، ناشنوايى و نابينايى گمراهان ] ( آيهء 80 ) إِنَّكَ لَاتُسْمِعُ الْمَوْتَى وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَآءَ إِذَا وَلَّوْاْ مُدْبِرِينَ لغت : صُمّ جمع « أصمّ » به معناى كر و ناشنواست . تفسير : إِنَّكَ لَاتُسْمِعُ الْمَوْتَى : البته كه تو نمىتوانى مردگان ( كفر و عناد ) را بشنوانى ؛ يعنى مرده دلانِ كفر ، فهم كلام تو را نتوانند نمود . تشبيه فرموده كفّار و معاندان را به مردگان ، در بهره نبردن از كلام گويندگان ؛ يعنى چنانچه نتوان سخن را به مردگان شنوانيد همچنين كسانى كه به سبب كفر و فسق و فجور ، مرده‌دل‌اند ، نمىتوان آيات الهيه و مواعظ سبحانيه را به آنها شنوانيد ، چون حاضر براى شنيدن و قبول نباشند . و نمىتوانى دعوت خود را به انسان كر - يعنى كسانى كه پشت كرده و روى گردانيده‌اند - بشنوانى ؛ يعنى ايشان را گوش دل از شنيدن آيات قرآن كر است ، پس شبيه كران باشند خصوصاً كرى كه به دعوت‌كنندهء خود پشت كند ، چه در آن وقت ، استماع و فهم او مشكل‌تر است ؛ زيرا رمز و اشاره را نيز نمىبيند تا فهم كند . خلاصهء معنى آن كه : همچنان كه شخص كر ، صداى آواز دعوت‌كننده خود را نمىشنود خصوصاً در حين پشت كردن و اعراض ، همچنين كافران و معاندان كه به جهت عناد و انكار ، اعراض نموده‌اند ، به كلّى اميد شنوايى از آنها مسلوب است ، پس كافرِ اصراركنندهء در كفر ، مانند ميّت باشد در