عدم قبول هدايت ، و مثل كر باشد در عدم استماع صدا و نِدا . ( آيهء 81 ) وَ مَآ أَنتَ بِهدِى الْعُمْىِ عَن ضَللَتِهِمْ إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن يُؤْمِنُ بَايتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ تفسير : و تو راهنما و هدايت‌كنندهء كوردلان از گمراهىشان نيستى ؛ زيرا هدايت ، حاصل نمىشود مگر به توجّه چشم و چشم دل ، و اينها كورند ؛ يعنى چون كفّار و معاندان به جهت فرط عناد و استكبار ، در آيات واضحه كه رسانندهء انسان به سر منزل نجات است فكر و تأمّل نمىكنند ، پس گوييا بصيرت ندارند ، و اين كوردلان به منزلهء كوران‌اند كه به جهت نداشتن چشم ، به مقصد خود راه نمىبرند و در گمراهى خود متحير و سرگردان مىمانند . إِن تُسْمِعُ إِلَّا مَن يُؤْمِنُ بَايتِنَا فَهُم مُّسْلِمُونَ . . . : نشنوانى تو - يعنى شنوانيدن تو فايده ندارد - مگر براى كسانى كه به اقتضاى طبع مىتوانند به آيات ما ايمان بياورند و تصديق نمايند ؛ يعنى به نظر كردن و تأمّل نمودن در آيات بيّنه و معجزات واضحهء ما ؛ يعنى طلب حق كنند و از اين رو طبق استعداد فطرى در برابر ما تسليم‌اند . [ جنبندهء زمين و حوادث رجعت ] ( آيهء 82 ) وَ إِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مّنَ الْأَرْضِ تُكَلّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُواْ بَايتِنَا لَايُوقِنُونَ تفسير : و چون در اواخر دنيا كه مردم از آثار تكوينى جهان به دلالت عقل ، خدا را نپذيرفتند و وعدهء عذاب دربارهء آنها ثابت شد ، براى آنها جنبنده‌اى از زمين ( به نحو اعجاز و براى اجبار مردم به پذيرش ) بيرون مىآوريم كه با اهل زمين سخن گويد ؛ زيرا مردم به آيات ما يقين پيدا نمىكردند ( اوصاف اين جنبنده و زمان خروج و چگونگى بيرون آمدن او و