[ ويژگىهاى عباد الرحمن ] تفسير : تَبَارَكَ الَّذِى جَعَلَ فِى السَّماءِ بُرُوجاً وَجَعَلَ فِيها سِرَاجاً وَقَمَراً مُنِيراً يعنى : جاودان و مبارك و پرخير و بركت است آن خدايى كه در آسمان يعنى در ميان كرات بىحدّ و حصر عالم بالا برج‌هايى از خود آن كرات تشكيل داده ، نظير برج‌هاى معروف دوازده‌گانه به نام حَمَل و ثَور و جَوزا ، سرطان و اسد و سنبله ، ميزان و عقرب و قوس ، جدى و دلو و حوت . و در آن آسمان چراغى مانند خورشيد كه سيركنندهء مستمر در آن برج‌هاست ، و ماهى نورانى و نورافكن قرار داد . وَهُوَ الَّذِى جَعَلَ الَّيْلَ وَالنَّهَارَ خِلْفَةً لِمَنْ أَرَادَ أَن يَذَّكَّرَ أَوْ أَرَادَ شُكُوراً يعنى : و اوست كسى كه هريك از شب و روز را خليفه و جانشين ديگرى كرده براى كسى كه ارادهء تذكّر و تنبّه يا ارادهء سپاسگزارى دارد . يعنى تنبّه به معارف و وظايف علمى فوت شده در يكى را در ديگرى جبران نمايد و شكرانهء عملى از قبيل نماز و روزه و عبادات و كارهاى خير فوت شده از يكى را در ديگرى انجام دهد . وَعِبَادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرضِ هَوْناً وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَاماً بايد دانست كه « عباد الرحمن » مبتداست و هشت تا خبر به عنوان الَّذين كذا ، براى آن آورده شده كه هريك وصفى از اوصاف كمال را بيان مىكند . و ممكن است خبر عباد الرحمان جملهء اولئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ باشد كه در آيهء 75 آمده و الَّذين‌َهاى هشتگانه همه صفت مبتدا باشد . و به هر حال چهار وصف ديگر نيز براى آنها در خلال اوصاف فوق آمده است : وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ ، وَ لايَقْتُلُونَ النَّفْسَ ، وَ لايَزْنونَ ، وَ إذا مَرَّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً پس مجموع توصيف عبادالرحمان دوازده است . و نيزمعلوم باد كه مصداق عبادالرحمنِ داراى اين اوصاف پس از معصومان بشر ، بىترديد عدول مؤمنان‌اند كه اصول عقايدشان صحيح و فروع را هم عملى مىكنند و ممكن است اعم از آنها باشد مانند مؤمنانى كه به غالب احكام عمل مىكنند ، واللَّه أعلم . معناى آيه : و بندگان صالح و نيكوى خداى رحمان كسانى هستند كه در روى زمين با آرامش و فروتنى و بدون تكبر راه مىروند ، يعنى مشى و رفتارشان با مردم فروتن و خاضعانه است . و چون جاهلان با آنها سخن گويند آنها مىگويند : سلام بر شما . يعنى و