اطراف آن از خاك است بردارد تا شالوده ظاهر گردد . باد وزيد و بناى اصلى كعبه آشكار شد و ابراهيم بنا را بر روى آن بالا برد . معناى آيه : و به يادآور زمانى را كه براى ابراهيم جاى خانهء كعبه را آماده كرديم و او را دعوت به طاعت خويش نموديم كه هرگز چيزى را براى من شريك و انباز قرار مده و خانهء مرا پس از اتمام بنا براى طواف‌كنندگان و قيام‌نمايندگان بر نماز و عبادت ، و ركوع و سجده‌كنندگان پاكيزه گردان ، يعنى پاكيزه از آثار شرك و كفر و پليدىهاى معنوى و نجاست ظاهرى . وَأَذِّن فِى النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ « 27 » لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِى أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُم مِن بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ « 28 » ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ « 29 » لغت و اعراب : أذَّن بالشىء : اعلان كرد آن را و دعوت كرد به سوى آن . حَجّ : قصد شىء ، اسم مجموع اعمال شرعى حج . رجال : جمع رَجُل و راجِل يعنى پياده . ضامر : حيوان لاغر . فجّ : راه . عميق : دور و دراز . ليشهدوا متعلّق به يأتوك . بهيمه : حيوانات غير از درندگان و پرندگان ، و اضافهء آن به انعام بيانيّه است . بائس : آن‌كه سخت حاجتمند باشد . ثمّ ليقضوا و ليوفوا و ليطَّوَّفوا امر غايب‌اند عطف به ليشهدوا . قضا : ازاله . تَفَث : چرك و آلودگى . عتيق : قديم ، آزاد شده .