لغت و اعراب : إنّ الذين مبتدا و خبرش مفهوم از جملهء شرطيهء و من يُرد است به‌تقدير « نعذّبهم عذاباً أليماً » . سواء مفعول دوم جعلناه . عاكف : مقيم . و العاكف فاعل سواء . باد : مسافر . من يرد فيه بالحاد باء زايده است أى الحاداً ، و الحاد : انحراف از حق . بوّأ له المكان : آماده كرد آن را . و إذ بوّأنا به تضمين معناى دَعَونا ، به‌تقدير « بوّأنا له و دعوناه الى الطاعة » . أن لاتشرك تفسير دَعَوناه‌ُى مقدّر . رُكَّع : جمع راكع ، و سجود : جمع ساجد . [ حج خانه خدا و ابراهيم ( ع ) ] تفسير : إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِى جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ يعنى : البته كسانى كه كفر ورزيدند و پيوسته مردم را از راه خداوند يعنى دين و كتاب او و از مسجدالحرام بازمىدارند مسجدى كه ما آن را براى همهء مردم جهان قرار داده‌ايم به گونه‌اى كه مقيم و مسافر در آن يكسان باشند ، ما آنها را عذابى سخت خواهيم كرد . مراد اين نيست كه ملكيت رقبهء مسجد از آنِ مردم است بلكه نظير ساير مساجد و امكنه‌اى كه براى عبادت وقف گشته و فكّ ملك شده ، حقّ عبادت و انجام وظايف حج و انتفاع از آن در هر عمل خير عبادى متناسب از آنِ آنهاست . وَمَن يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ يعنى : و كسى كه به ظلم و ستم انحراف از حق را در آن‌جا اراده كند ( يعنى قصد اشاعهء شرك و كفر و معاصى كبيره و اهانت به مسجد و سلب امنيت زائران و غيره نمايد ) ما او را عذابى دردناك مىچشانيم . وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَن لَّا تُشْرِكْ بِى شَيْئاً وَطَهِّرْ بَيْتِىَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ در تفاسير است كه چون خداوند به ابراهيم دستور داد خانهء كعبه را بنا كند ندانست در چه محلى بنا كند . خداوند باد سختى برانگيخت كه بوزد و آنچه روى شالودهء اصلى كعبه و