يعنى : كسى كه در دنيا از آن ذكر اعراض كند و از اعتقاد و عمل به آن روى برتابد ، بىترديد در روز واپسين بار سنگينى بر دوش خواهد كشيد . مراد بار گناه است از كفر و شرك و فسق . در حالى كه آنها در آن وزر ، جاودان خواهند بود . يعنى در كيفر و مجازات آن كه عذاب و آتش است . و ممكن است مراد خلود در خود وزر باشد بنابر آن كه در آن روز مجسم مىشود و متبلور مىگردد . « و ساء لهم » يعنى و چه زشت است براى آنها در روز واپسين بارى كه بر دوش گرفته‌اند ! [ احوال اهل محشر ] يَوْمَ يُنفَخُ فِى الصُّورِ وَنَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقاً يعنى : روز قيامت آن روز است كه در صور دميده مىشود . ارجح آن است كه مراد از اين نفخ ، دميده‌شدن در نوبت دوم باشد كه همه زنده مىشوند . و ما در آن روز ، گنهكاران را كبود چشم محشور خواهيم كرد . يعنى در بدترين قيافه‌ها ، زيرا اين شكل در نزد اعراب در آن عصر مبغوض‌ترين قيافه‌ها بود به خاطر آن كه دشمنانشان از اهل روم كبودچشم بودند . و ممكن است ازرق به معناى اعمى باشد ، زيرا استعمال ازرق در اين معنا شايع است و مؤيدش اين آيه است : وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى وُجُوهِهِمْ عُمْياً [ اسراء ، 97 ] . يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِن لَّبِثْتُمْ إِلَّا عَشْراً يعنى : در آن روز مشركان و كفّار در ميان خودشان ( از شدت ترس و هول و گرفتن گلو و پر شدن دل‌ها از رعب و دهشت ) به نحو آهسته و پنهانى گفتگو مىكنند و مىگويند كه جز ده روز درنگ نكرديد . مرادشان درنگ مدت عمر در دنيا و يا مدت درنگ در برزخ ، ما بين نفخهء اول و دوم است . و اين تقليل و كم شمردن به خاطر اين است كه مقايسهء آن دو مدت با زمان طولانى ابدىِ غيرمحدود سبب شده كه آن را ده روز بشمرند ، و به اين مقايسه و تقليل در چندين مورد از اين كتاب كريم اشاره شده كه روشن‌ترين آنها آيهء 55 سورهء روم است . نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِن لَّبِثْتُمْ إِلَّا يَوْماً يعنى : اى پيامبر ، ما به آنچه آنها در آن روز با يكديگر سخن مىگويند داناتريم . آن‌گاه كه نزديك‌ترين آنها به حقيقت و مصيب‌ترين آنها به واقع ( يعنى در مقايسه ما بين عمر دنيا