الشيخ علي المشكيني

20

تفسير روان (فارسى)

انسان و حيوانات و رشد روانى انسان‌هاست ، و بنابراين ، آزمايش در مدت پيش از بلوغ است اما مبدأ و كيفيت آن در آيه ذكر نشده و ظاهراً مبدأ آن از وقتى است كه يتيم استعداد اجمالى براى تصرفات مالى پيدا كند و اين امر برحسب اختلاف اموال و انواع تصرفات در آن از داد و ستد و اجاره و زراعت و دامدارى و غيره فرق مىكند . فَإِنْ ءَانَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُواْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ يعنى : پس اگر در طول مدت امتحان از آنان رشد فكرى يافتيد ، يعنى نتيجهء آزمايش در مدت مزبور حصول اطمينان به رشد مالى آنها بود كه خردمندى و حسن تدبير در تصرف دارند و مىتوانند اموال خود را حفظ كنند و تصرفات عاقلانه طبق اقتضاى زمان و عرف محيط انجام دهند و كارشان در نظر عرف سفيهانه نيست ، اموالشان را به خودشان رد كنيد . از اين آيه استفاده مىشود كه تنها بلوغ سبب جواز رد اموال نيست ، بلكه بلوغ ، مقتضى آن و رشد شرط آن است و جواز ردّ مال به او و نفوذ تصرفات او در مال پس از تحقق شرط است . و اين شرط فقط دربارهء تصرفات مالى است و اما ساير احكامى كه متوجه به مكلّف بالغ است از قبيل واجبات عبادى و غيرعبادى و محرمات اعتقادى و عملى ، مشروط به رشد نيست . و اين تفصيل از لطايف احكام الهى و دقايق حكمت تشريع است ، زيرا اگر اموال بالغ را بدون تحقّق رشد در اختيارش قرار دهند اهل دنيا و شياطين انسى به راحتى او را فريب مىدهند و مال را از كَفَش بيرون مىبرند ؛ ولى اين امر در غير اموال نيست ، زيرا درك عناوين واجبات و محرمات و اطاعت امر در آنها به مجرد بلوغ براى او سهل است . وَ لَاتَأْكُلُوهَآ إِسْرَافاً وَ بِدَاراً أَن يَكْبَرُواْ يعنى : و هرگز اموال يتيمان را به اسراف و تجاوز از قانون الهى و به نحو پيشدستى از اين‌كه آنها بزرگ شوند و مالشان را تحويل بگيرند ، نخوريد و تصرف ننماييد . وَ مَن كَانَ غَنِيّاً فَلْيَسْتَعْفِفْ وَ مَن كَانَ فَقِيراً فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ اين جمله دربارهء اولياى اطفال است كه در حفظ نفوس و اموال آنها متحمل زحماتى مىشوند . يعنى : و از متصديان امور ايتام كسىكه بىنياز باشد ، از خوردن مال يتيم كفّ نفس كند و خوددارى نمايد ، و كسىكه نيازمند باشد به طرز پسنديده‌اى از آن بخورد . و مراد از طرز پسنديده تصرف به نحو برداشتن وام از آن مال يا اخذ مقدار ضرورت بدون