الشيخ علي المشكيني

33

تفسير روان (فارسى)

از دارايى خود ، ايمان به اسلام و قرآن محمّد صلى الله عليه و آله ، ايمان به كتاب‌ها و شرايع آسمانى گذشته و يقين به آخرت . در اينجا اشكالى مطرح است و آن اينكه اگر متعلّق هدايت ، اهل تقوا و واجدين امور مذكور هستند پس آنها خود هدايت يافته‌اند و هدايت قرآن نسبت به آنها تحصيل حاصل است . پاسخ آن‌كه : مراد ، متّقين بالاستعدادند يعنى كسانى كه به خاطر داشتن عقل سليم و وجدان سالم و آلوده‌نشدن روحشان به پليدى كفر و شرك ، استعداد ذاتى براى تقوا دارند . لذا مىبينيم كه اوصاف مذكور به عنوان فعل ماضى يا اسم فاعل ذكر نشده ( مانند هُدىً لِلْمُتَّقِينَ ، الَّذِينَ ءامَنوُا بِالْغَيْبِ وَ أَقَامُوا الصَّلَاةَ ، يا هُدًى لِلْمُتَّقِينَ الْمُؤْمِنِينَ بِالْغَيْبِ وَ الْمُقِيمِينَ لِلصَّلاةِ ) بلكه به عنوان فعل مضارع آمده است و گويى عبارت چنين است : هُدىً لِلْمُتَّقِينَ ، الَّذِينَ يُؤمنونَ اذا عُرِضَ عَلَيهِمُ الايمان . و معنى جمله اين است : اين كتاب هدايت است براى آنان كه تقواى ذاتى دارند به گونه‌اى كه چون ايمان و امور ديگر بر آنها عرضه شود مىپذيرند ، به آن ايمان مىآورند و اقامهء نماز مىكنند . چنان كه نيروى عقل نيز در جايى كه قرآن نباشد براى همين اشخاص ، مايهء هدايت است . برخى ديگر گفته‌اند كه هدايت داراى دو مرحله است : اول هدايت به امور مذكور در اين آيات كه به واسطهء آن ، شخص ، واجد عنوان متّقين مىشود . دوم هدايت پس از آن به ساير كمالات انسانى و معنوى . هدايت اول به وسيله عقل سالم و وجدان پاك و تعقّل و تدبّر در آيات انفسى و آفاقى حاصل مىشود ، آن‌گاه موضوع هدايت قرآنى محقّق مىگردد . پس حاصل اين جمله اين است كه اين قرآن كسانى را كه به كمك عقل و يارى وجدان و به نيروى خرد ، ايمان به امور مذكور پيدا كرده‌اند ، به مراحل بعدى كمالات انسانى و معنوى هدايت مىكند . ولى اين معنى مخدوش است ، زيرا قرآن هُدًى للّناس است يعنى عهده‌دار هدايت مردم در تمام مراحل از صفر تا بىنهايت است . كسانى را كه اصلًا هدايت ندارند و در اصول و فروع ، منحرف يا ساده و خالىالذهن‌اند هدايت به درك و قبول آنها مىكند و كسانى را كه اين اصول و فروع را يافته‌اند به مراحل بالاتر ، و همين طور . و منحصر نمودن هدايت به مرحلهء دوم ، يعنى به واجدين مرحلهء اول با عقل و تدبّر ، حمل به مورد نادرالوجود است . و ممكن است گفته شود : معناى « هُدىًللمتّقين » هو الهادى لِهؤلاء المتّقين يا هو الَّذى يَهْدى