شهادت آن بزرگواران و اعتمادشان به ايشان باشد كه هيچ‌گونه سخن بيهوده ندارند ، نه به حساب اين كه خود شاهدند و مىگويند . علاوه ، در شهادت دادن حضرت سجاد - عليه‌السّلام - ، تأكيدى نيز با لفظ « لَقَدْ » دارد كه بر شهادت بىچون و چرا دلالت مىكند . مجاهده‌ى اميرالمؤمنين - عليه‌السّلام - در تمام مدت عمر 2 . اطلاق « جاهَدْتَ » ، تنها دلالت بر جهاد با عدوّ و دشمن در زمان حيات رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - و بعد از ايشان در زمان زمامدارىاش ندارد ، بلكه به مطلق جهاد با نفس و جهاد با عدوّ اشاره دارد و از جمله‌ى « حَتّى دَعاكَ اللَّهُ إِلى جِوارِهِ » « 1 » ؛ ( تا اين كه خداوند تو را به جوار خويش فراخواند . ) - كه در ذيل جمله‌هاى ابتدايى زيارت آمده - استفاده مىشود كه آن حضرت - عليه‌السّلام - ، در تمام عمر در حال مجاهده بوده ، چه در زمان رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - و چه بعد از او - صلوات‌اللَّه‌عليهما - ؛ بلكه مجاهده معنوى وى - عليه‌السّلام - بعد از رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - ( چه در زمان غصب خلافت و چه در زمان حكومت و جهاد با دشمنان ) به گونه‌اى بود كه هيچ نيروى ظاهرى و معنوى بشر عادى ، غيرمعصوم - عليهم‌السّلام - را تحمّل آن ممكن نبود و نيست . با مطالعه تاريخچه زندگى آن بزرگوار مىتوان گفت : همه‌ى دوران عمرش در مجاهده سپرى شده و شايد تكرار لفظ « اميرالمؤمنين » پس از جمله : « لَقَدْ جاهَدْتَ » نيز اشاره به مجاهده تمام خاص آن بزرگوار داشته باشد كه پيش از وى ، براى هيچ يك از انبيا و اوصيا - عليهم‌السّلام - ، چنين موقعيّت و مجاهده‌اى روى نداده بود . جمله‌ى « فِى اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ » نيز شاهد بربيان فوق است ( البته با توضيحى كه داده خواهد شد . ) فرق جهاد فى اللَّه و جهاد للَّهِ 3 . فرموده شده : « فِى اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ » و نفرموده : « للَّهِ حَقَّ جِهادِهِ » ؛ زيرا فرق است ميان

--> ( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 70 .