لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصارٍ « 1 » و در آفرينش آسمان‌ها و زمين مىانديشند [ و مىگويند : ] پروردگارا ! اين را بيهوده و پوچ نيافريدى ، پاك و منزّهى تو ! ما را از عذاب آتش [ جهنّم ] نگاه دار ، پروردگارا ! هر كس را كه داخل آتش نمايى ، مسلّماً او را رسوا خواهى ساخت و ستمگران يار و ياورانى نخواهند داشت . از دو آيه فوق ظاهر مىشود كه متكبّرين و آنان كه خلقت عالم را به باطل مىگيرند و به هر كار ناروايى دست مىزنند ، به عذاب خوارى در دنيا و آخرت دچار خواهند شد . ( 521 ) « وَ أَعُوذُبِكَ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنى ، وَ أَعُوذُبِكَ مِنَ الْعَذابِ الْأَكْبَرِ . » « 2 » و به تو پناه مىبرم از عذاب پايين و كوچك و به تو پناه مىبرم از عذاب بزرگ‌تر . معانى مختلف « عذاب كوچك و بزرگ » پناه بردن به خداوند متعال از عذاب كوچك و نيز از عذاب بزرگ و مصون و محفوظ ماندن از آن دو را - پس از ذكر عذاب‌هاى گذشته - به معانى بسيار توجيه نمود : 1 . مراد از عذاب ادنى ، ابتلائاتى است كه شخص در دنيا به سبب گناهانش گرفتار آن مىشود و عذاب اكبر ، همان ابتلائات بعد از اين عالم مىباشد . 2 . عذاب ادنى و كوچك ، غفلت از حق سبحانه و عذاب اكبر ، عصيان - كه از آثار غفلت است - مىباشد و ناچار پس از اين عالم صاحبش به آثار هر دو ناظر خواهد بود . 3 . عذاب كوچك ، اشاره به عذاب‌هايى است كه در حال احتضار و پس از گذشتن از اين جهان تا قيامت مشاهده مىشود و عذاب اكبر ، عذاب عرصه قيامت و جهنّم است

--> ( 1 ) . سوره‌ى آل‌عمران ، آيات 191 و 192 . ( 2 ) . اقبال الاعمال ، ص 203 .