كنند و در امور اعتماد به نفس خود نمايند و حتّى از احسان‌ها و نعمت‌هاى الهى كه از اوّل ظهور و بروز خلقى مادّيشان به آن‌ها عنايت فرموده و نيز از نعمت‌هايى كه از كنار به آن‌ها عطا نموده غافل بمانند ، از اين رو دعا ، به خوانندگان توجّه مىدهد تا چنين نشوند و اين گونه نباشند و اگر هم نسيانى و غفلتى حاصل شده ، بازگردند و از خداوند نجات از آن‌ها را طلب نمايند و بگويند : « أَللَّهُمَّ لا تَجْعَلْنِى . . . » ( 483 ) « وَ لا آيِساً مِنْ إِجابَتِكَ وَ إِنْ أَبْطَأَتْ عَنِّى ، فِى سَرّآءَ كُنْتُ أَوْ ضَرّآءَ ، أَوْ شِدَّةٍ أَوْ رَخآءٍ ، أَوْ عافِيَةٍ أَوْ بَلآءٍ ، أَوْ بُؤْسٍ أَوْ نَعْمآءَ ، إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعآءِ . » « 1 » و از اجابت نمودنت نوميد مگردان ، هر چند طول بكشد و دير مستجاب شود ، در حال شادمانى باشم يا رنجورى و در حال سختى باشم يا فراخى و در عافيت باشم يا گرفتارى و در حال شدّت و تنگدستى باشم يا نعمت و خوشى ، [ زيرا ] تو بىگمان دعا را مىشنوى . تقاضاى نجات در همه‌ى احوال بشر تا به كمال انسانى و فطرى خويش در عالم طبع راه نيافته و انوار معرفت الهى ، دل و جان او را فرا نگرفته ، در ضعف ايمانى قرار دارد و هنگامى كه خواسته‌هايش برآورده نشود ( در تمام حالات و كشاكش عالم طبيعت ) ، دست و پاى بىجا خواهد زد ، از اين رو بخش فوق دعا ، بندگان الهى را به حساب اعتبارات خارجى افراد يا حالات آنان به هشت قسم متضادّ تعبير فرموده و از خداوند تقاضاى نجات نسبت به نااميدى از اجابت در آن حالات مختلف را نموده كه مىفرمايد : « وَ إِنْ أَبْطَأَتْ عَنِّى ، فِى سَرّآءَ كُنْتُ أَوْ ضَرّآءَ . . . » و آن معنى حاصل نمىشود ، مگر ايمان بنده كامل گردد و در واقع مىتوان

--> ( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 188 .