همچون اشتغالات كاذب و همنشينىهاى ناچيز و وقتهاى فارغى كه آنها را با جديت كافى پر نكرده‌ام ، ضايع شده است . مىدانم كه توجه و مراقبت ما از بزرگترين مواهب خدا بر ما ، يعنى عمر ، كمتر از آن بوده است كه مىبايستى باشد ، و آن را به مصارفى مىرسانيم كه دردى از ما دوا نمىكند ، و بيشتر عمر را به لهو و لعب مىگذرانيم و ارزش آن را نمىدانيم مگر آن گاه كه براى حساب در برابر خداوند متعال بايستيم و از ما بپرسند كه ساعتهاى عمر گرانبها را در چه كارها مصرف كرده بوديم . سرّ توفيقى كه نصيب دانشمندان بزرگوار ما شده و آثار بزرگى از خود به يادگار گذاشته‌اند ، معرفت ايشان نسبت به ارزش وقت و تلاش آنان براى آن بوده است كه چيزى از عمر خود را كه فردا مىبايستى حساب دشوارى دربارهء مصرف كردن آن پس بدهند ، بيهوده از كف ندهند . به راستى كه دستاوردهاى با شكوهى از خود بر جاى گذاشته‌اند كه ما خود را در برابر آنها كوچك مىيابيم ، چگونه براى علّامهء حلى - رضوان اللَّه عليه - فرصت آن فراهم آمد كه هزار كتاب تأليف كند ، در صورتى كه امور مرجعيت و سرپرستى مؤمنان را نيز بر عهده داشت ؟ اگر با آفات علم به مدد ارادهء محكم خود مبارزه نمىكرد ، به ده يك آنچه به آن رسيده است نمىتوانست برسد ! مثلا هنگامى كه به يك مجلس عروسى در شهرى دور دعوت شد و روزهاى تعطيل آخر هفته / 484 ( پنجشنبه و جمعه ) را به اين كار اختصاص داد ، در بازگشت از اين سفر كتاب « تبصرة المتعلمين » را كه خلاصه‌اى از فقه اسلامى است و در همين گردش نوشته بود با خود همراه آورد كه در آن ده هزار فرع فقهى آمده و هنوز هم در موضوع خود در اوج كتابهاى نظيرش قرار دارد ، و بزرگان از فقهاى مسلمان بر آن شرح و تعليق نوشته‌اند و تا اين اواخر از مهمترين مواد درسى در حوزه‌هاى علميه به شمار مىرفت . اگر از دشوارى سفر كردن بر پشت چارپايان آگاه باشيم كه در آن زمان تنها وسيلهء سفر بود ، و مخصوصا با توجه به اين كه شخص سوار بر آن مجبور بود با قلم نيين و به كار بردن مركب چيز بنويسد ، معلوم مىشود كه براى تأليف تبصره چه