/ 435 زمينهء كلّى سوره آيا خدا را نسبى است ، و كتاب خدا براى علماى ژرف انديش در ميدان توحيد چه چيز فراهم آورده است ؟ و چگونه مىتواند چند كلمهء مختصر بصيرتهاى وحى را در شناخت خدا تلخيص كند و ثلثى از قرآن مجيد به شمار رود . آرى . سورهء اخلاص پروردگار ما را به توحيد منسوب مىكند و تشنگى ژرف انديشان را در آخر الزمان فرو مىنشاند ، و هدايت كتاب آسمانى را در حقايق عرفان به اختصار بيان مىكند . به ما فرمان مىدهد كه با صراحت و پاكيزگى بگوييم : خدا يگانه است . آيا معنى احديت و يگانگى چيست ؟ سوره مىگويد : اللَّهُ الصَّمَدُ خدا پر است و جوف و اجزاء ندارد ، و چون از تأويل صمد جويا شديم ، آيهء پس از آن مىگويد : لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ پس نه پاره‌اى از بيرون او به او داخل مىشود ، و نه چيزى از او به بيرون از او مىرود ، و چون بپرسى كه : حقيقت احديت و صمديت چيست ، و اين كه از زاد و ولد برتر و بر كنار است ، آيهء پايانى حقيقت آن را چنين بيان مىكند : او نه شبيه است و نه نظير ، و اگر پدر مىبود پسرش شبيه و همتاى او مىشد ، و همچنين اگر مولود مىبود ، والد او برتر يا مساوى او مىشد . منزه است از اين كه همجنس و شبيه آفريدگان خود باشد .