گذاشتن دست بر روى خاك بر آن مىنشيند ، يا در شعاع نورى كه از سوراخى به درون اطاقى تاريك راه مىيابد به چشم ديده مىشود ، و در نصّى مأثور آمده است كه : « ذره وزنى ندارد » . « 6 » اكنون كه بشر ذره ( اتم ) را مىشناسد و دريافته است كه از آنچه پيشينيان تصور مىكردند كوچكتر است ، بايد متوجه باشيم كه چه حساب دقيقى در آن روز چشم به راه ما است ، پس ما را چه مىشود كه از اين همه غافليم ! [ 8 ] چون هر ذرّهء خيرى كه از ما سر بزند در سرنوشتمان تأثير دارد ، بر ما است كه هر چه مىتوانيم بر اندازهء خيرات خويش بيفزاييم ، و به همين گونه از انجام دادن هر ذرهء شر كه بايد حساب آن را پس بدهيم ، پرهيز كنيم . « وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذرة شَرًّا يَرَهُ - و هر كس به سنگينى ذره‌اى بدى كند ، آن را خواهد ديد . » به همين سبب در حديث به جا مانده از پيامبر - صلى اللَّه عليه و آله - آمده است : هيچ كس نيست كه در روز قيامت خويشتن را ملامت نكند ، پس اگر نيكوكار باشد ، خواهد گفت : چرا بيش از آنچه كردم احسان نكردم ، / 281 و اگر جز آن باشد ، خواهد گرفت : چرا دست از نافرمانى و عصيان بر نداشتم ؟ » . « 7 » آرى ، حسرت انسان در روز قيامت هنگامى افزايش مىيابد كه ببيند از اعمال نيك او ، همچون كفار و منافقان ، ذره‌اى براى غير خدا صورت گرفته است . در معنى به جا مانده از امام باقر - عليه السلام - در تفسير « فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ » مىخوانيم كه گفت : « اگر از اهل آتش باشد و در دنيا به اندازهء ذره‌اى كار خير انجام داده باشد ، حسرت مىخورد كه چرا آن خير را براى جز خدا انجام داده است » ، و دربارهء هر كس كه به سنگينى ذره‌اى بدى كرده باشد ، مىگويد : « اگر از اهل بهشت باشد ، آن شر و بدى را روز قيامت مىبيند و سپس آمرزيده

--> ( 6 ) - القرطبى ، ج 20 ، ص 150 . ( 7 ) - همان منبع ، ص 150 .