گردان . درباره « تبتيلا » كه بدين صيغه بيان شده ، اختلاف است ، در صورتى كه مصدر تبتل در اين آيه معتبر است ؛ بعضى اظهار نظرى كرده‌اند كه شايسته ادب وحى و بزرگى آن نيست ، چه گفته‌اند : براى مراعات فواصل آيات چنين شده است . « 46 » به نظر من تبتل مصدر كلمه ديگرى است كه به آن اشاره شده است ، پس عبادت احتمال دو معنى مىكرده است : اول ، بريدن و قطع رابطه جدى كردن كه از آن با كلمه « تبتّل » تعبير مىشود ، و دوم ، بريدن يك بار پس از بارى ديگر ، كه تعبير از آن با « تبتيل » است ؛ اولى مصدرى از باب تفعّل است و دومى از باب تفعيل . به نظر من كلمه افاده تأكيد بر تبتل و حقيقى بودن آن مىكند ، چه ، هر تبتل ظاهرى در نزد خدا تبتل محسوب نمىشود ، يعنى تبتل بر وزن تفعل كه از آن معنى مداومت و بازگشت زمانى پس از زمانى ديگر به آن حاصل مىآيد ، چه آدمى در معرض انحراف و تأثيرپذيرى از عوامل منفى در هر لحظه قرار گرفته است ، و لذا نيازمند درمان كردن اين دشوارى با مصر بودن بر انقطاع به سوى خدا و تبتل به او از گاهى به گاهى ديگر پس از آن است . [ 9 ] ياد خدا و انقطاع و تبتل به سوى او در جان آدمى و بر اندامهاى او هنگامى ژرفتر مىشود كه بر معرفت او سبحانه و تعالى متكى بوده باشد ، و هدف از معرفت او توحيد و يكى شناختن و توكل كردن بر او است ، و اين همان زاويه‌اى است كه از درون آن آيه نهم در سياق سوره صورتبندى مىشود و پروردگار ما را به ما معرفى مىكند . رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ پروردگار خاور و باختر . » صاحب مجمع البيان گفته است : يعنى پروردگار جهان و هر چه در آن است ، از آن روى كه ميان مشرق و مغرب قرار گرفته است ؛ و به قولى : پروردگار محل برآمدن خورشيد و فرو شدن آن ، « 47 » و اطلاق از لحاظ متوجه كردن معنى به

--> ( 46 ) - الميزان ، ج 20 ، ص 65 . ( 47 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 379 .