از خصوصيات باطل است . و در آن هنگام كه شخص نگاه و انديشهء خود را متوجه به آفرينش هستى مىسازد ، همهء اجزاء آن ، حتى كوچكترين ذره را آفريدهء بنا بر حكمت و هدف معين مشاهده مىكند ، به همان گونه كه چون از سير در آفاق به جانب نفس خويش باز گردد ، همين هدف را در آن نيز مشاهده خواهد كرد ، چه در مىيابد كه هر اندامى از او براى هدفى معين ساخته و آفريده شده است ، همچون آن كه چشم براى ديدن است و گوش براى شنيدن و بينى براى بوييدن و دم زدن و . . . و . . . « وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ - و شما را صورت بخشيد و صورتهاى شما را نيكو ساخت . » پس آيا امكان آن هست كه انسان به عنوان يك كل بدون هدف بوده باشد ؟ هرگز . . . بلكه او را هدفى معين است كه عبارت از قيام به حقّ است ، و همين امر مقتضى آن است كه كيفر و سرنوشتى وجود داشته باشد . و چون دنيا كوچكتر از آن است كه محلّى براى پاداش و كيفر دادن كامل باشد ، پس ناگزير مىبايستى خانهء ديگرى وجود داشته باشد كه در آن مردمان به سوى پروردگارشان باز گردند . « وَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ - و بازگشت به سوى او است . » [ 4 ] و خداوند متعال بدون سبب و انگيزه حكمى دربارهء سرنوشت مردمان صادر نمىكند ، بلكه هر فرد و امّت را / 16 بنا بر شناخت كامل و نافذ خود نسبت به همهء امور و جزئيات آنها ، حتى نيتهايى كه در قلبها نهفته است ، جزاى كامل مىدهد ، و هيچ علمى او را از دست يافتن به علمى ديگر باز نمىدارد ، و نه شنيدنى از شنيدنى ديگر ، بلكه از همهء چيزها در آن واحد با خبر است . « يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ يَعْلَمُ ما تُسِرُّونَ وَ ما تُعْلِنُونَ - آنچه را كه در آسمانها و زمين است مىداند ، و آنچه را كه پنهان مىسازيد يا آشكار مىكنيد ، مىداند . » خواه خوب باشد و خواه بد .