نباشد . آن كه وقت بر او پيشى نگيرد و زمان بر او مقدّم نباشد . نخستين پيش از هر چيز ، و پسينى پس از هر چيز و ظاهر ( غالب ) بر هر چيز به چيرگى و قهر مختصّ به خود . » « 9 » / 18 ابو يعفور گويد : از امام صادق ( ع ) دربارهء اين گفتهء خداى عزّ و جلّ : يعنى « الاوّل و الآخر » پرسيدم و ( جمعى كه در خدمتش بوديم ) گفتيم : مفهوم « اوّل » نخستين را دريافته‌ايم امّا تفسير « آخر » پسين را براى ما بيان كن . گفت : « براستى ، چيزى نيست مگر آن كه آغاز مىشود و ( يا خود ) دگرگون مىگردد يا دگرگونى و زوال بدان راه مىيابد ، و از رنگى به رنگى ، و از شكلى به شكلى ، و از صفتى به صفتى ، و از فزونيى به كاهشى ، و از كاهشى به فزونيى انتقال مىيابد ، مگر پروردگار جهانيان ، كه براستى همواره به يك حالت بوده و خواهد بود ، و او نخستينى است پيش از هر چيز ، و پسينى است جاودانه ، و صفات و نامهاى او تغيير نمىپذيرد ، بدان گونه كه در مورد ديگرى چون انسان تغيير مىپذيرد و يك بار خاك است و ديگر بار گوشت و خون و بارى استخوان ريزه و پوسيده ، و همچون بسر ( خرماى نارس ) كه يك بار بلح ( خرماى سبز ) است و يك بار بسر و براى رطب ( خرماى رسيدهء تازه ) و ديگر با تمر ( خرماى مانده ) ، پس نامها و صفات آن دگرگون مىشود ، و خداوند عزّ و جلّ به خلاف اين است » . « 10 » [ 4 ] « هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ - اوست كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد . » آفريدگان نشانه‌اى بر چيرگى و قدرت اويند ، و تقدير « در شش روز » نشانه‌اى از علم و حكمت اوست . ما ديگر بار اين پرسش را به ميان مىآوريم : چرا آن دو را در شش روز آفريد ، در حالى كه او قادر بود آن دو را در كمتر از چشم بر هم زدنى بيافريند ؟ « وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ - و فرمان ما جز يكى نباشد ،

--> ( 9 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 235 . ( 10 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 232 .