بيم دادنها و تهديدها او را از عذاب سخت بر حذر مىدارند ؟ هرگز او را به حال خود رها نكرده‌اند و چنين است تا روز جدايى برسد كه در آن وعيد راستين در انتظار او است . پس بهتر آن است كه از آخرت بر حذر و بيمناك باشيم ، و از آنچه موجب عذاب ما در آن جا مىشود پرهيز كنيم ، و بدين گونه است كه حقايق سوگندهاى پيشين به حقيقت وعيدى كه بشر با آن مورد تهديد گرفته است ، پيوستگى پيدا مىكند . [ 6 ] وَ إِنَّ الدِّينَ لَواقِعٌ « دين و جزا وقوع پيدا خواهد كرد . » دين ( آن جزاى كاملى كه اگر از پروردگار بترسيم به ما خواهد رسيد ) حق است ، و در موعد مقرر خود خواهد رسيد . گفته‌اند : دين همان جزا است ، و يوم الدّين روز جزا ، و بنا بر اين دين - بر حسب اين نظر - در آخرت وقوع پيدا خواهد كرد . ولى مثالهايى كه قرآن ، در آنچه پس از اين مىآيد ، از واقع تاريخ بشرى در دنيا مىزند ، اختصاص به آخرت ندارد ، و حتى كلمهء عامّ دين دنيا را هم شامل مىشود . آرى ، جزاى كامل و تمام در زندگى ديگر مىرسد ، اما جزاى دنيا محدود است . تقدير خدا مبتنى بر حكمت است ، و تقسيم امر به توسط فرشتگان بر وفق همين تقدير صورت مىگيرد ، پس چگونه ممكن است با سلوك بشر و خير و شرّى كه براى خود بر مىگزيند مربوط نباشد ؟ / 19 ايمنى و ترس ، و پيشرفتگى و عقب ماندگى ، و توانگرى و فقر ، و تندرستى و بيمارى ، و فراوانى و خشكسالى ، همه فرمانبردار تقدير پروردگار حكيم است ، و شايد فهم اين حقيقت درهايى از معرفت را در برابر انسان بگشايد ، و كليدى براى حل كردن معماهاى آفرينش را در پيرامون وى در اختيار او قرار دهد ، و در جستجوى علتها و سببها او را بر راه و روشى سالم استوار دارد ، و سبب كوتاه شدن راه وى براى رسيدن به تمدن واقعى شود . آيا عقب ماندگى برخاستهء از جدايى موجود ميان روش انسان و واقعيت او نيست ، پس راه رهايى از آن شناختن پيوندهاى موجود ميان