كه افزون بر بار گناهان خود ، بار گناهان گمراه شدگان را نيز بر دوش گيرند . « يُضاعَفُ لَهُمُ الْعَذابُ ما كانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَ ما كانُوا يُبْصِرُونَ - عذابشان مضاعف مىشود و نه توان شنيدن داشته‌اند نه ديدن » . اين آيه را دو نوع تفسير كرده‌اند : 1 - اين كه عذاب دو چندان مىشود به سبب اين كه مىتوانستند بشنوند و ببينند ، امّا از روى عناد نمىشنوند و نمىبينند . به عبارت ديگر به شنيدن و ديدن آنچه خدا به آنان بخشيده است ، از قبيل نعمت دانش و نزديكى / 38 به منابع هدايت توانا بودند امّا بر خوردار نمىشدند . 2 - چون گوشهايشان براى شنيدن آيات خدا سنگين است و از ياد آورى و فهميدن سخنان خدا كراهت دارند ، به منزلهء كسانىاند كه به شنيدن و ديدن توانا نيستند . [ 21 ] آيا اينان سود مىبرند ؟ و آيا كسانى كه آيندهء خود و فرصتهاى به دست آمده را تباه مىكنند ، حتّى اگر چند درهم يا شمارى پيرو به دست آورده باشند به سود رسيده‌اند ؟ « أُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ - اينان به خويشتن زيان رسانيدند و آنچه را به دروغ خدا مىخواندند از دست دادند » . يعنى از آنان زيانكار شدند و دروغهايى را كه ساخته بودند از دست دادند . سخنان باطلى كه مردم را بدان فريب داده بودند از ميان رفت ، نه آن انديشه‌هاى تباه ماند و نه گول خوردگان ماندند . [ 22 ] ناگزير كافران بايد زيانكارترين مردمان باشند ، زيرا از نعمتهاى موجود سود نبردند و به جاى اين كه به بركت علم و هدايت در مقام پيامبران و صدّيقان باشند و دو بار مأجور شوند : يكى به سبب كار نيك و ديگر به جهت اين كه مردم به دست آنان هدايت مىيابند ، سزاوار عذاب مضاعف گرديدند ، زيرا عملشان فاسد بود و مردم را هم گمراه مىكردند ، بايد در روز قيامت بار همهء گناهان خود و