از اينجا بايد پى برد كه حقيقت انسان به بعد معنويش هست نه بعد مادى ؛ انسانيت انسان به روح ، وجدان اخلاقى و عقلش هست . انسانى كه عقل دارد و تفكر ندارد ، انسانى كه وجدان اخلاقى ندارد و سوسوى وجدان را خاموش كرده ، اصلًا آدم نيست و از نظر قرآن همچنين است . قرآن مىفرمايد : اين چنين انسانى پست‌تر از هر جنبنده‌اى است . « اين شر الدواب عند الله الصم البكم الذين لايعقلون » « 1 » . كسى كه بعد معنويش قوى نيست ، كسى كه عقل دارد و تعقل و تفكر ندارد و بالاخره كسى كه بعد معنويش به زمين خورده ، مغلوب شده ، از بين رفته و سوسوى وجدان را از دست داده ، اصلًا آدم نيست . در آيه ديگر مىفرمايد : « و لقد ذرانا لجهنم كثيراً من الجن و الانس لهم قلوب لايفقهون بها و لهم اعين لا يبصرون بها و لهم اذان لايسمعون بها اولئك كالانعام بل هم اضل اولئك هم الغافلون » « 2 » . يعنى عاقب عده‌اى از انسانها به جهنم منجر مىشود ، مثل اين كه راه جهنم را رفته‌اند و جلو مىروند . براى چه ؟ اينها دل دارند ، يعنى آن بعد معنوى را دارند و ليكن مغلوب شده ، از بين برده‌اند ،

--> ( 1 ) . سوره انفال - آيه 22 . ( 2 ) . سوره اعراف - آيه 178 .