روح خيلى لذت مىبرد ، اما همين كه لذت براى روح شماست ، الم نيز براى جسم شما مىباشد ، يعنى حقيقت‌يابى مشقاتى دارد . هنگام علم‌يابى و علم‌جويى تحميل‌هاى بر نفس و بر بعد حيوانى مىشود ؛ تمام اين تحميل‌ها الم و ناراحتى براى جسم شماست ؛ به عكس خوردن و آشاميدن ، اطفاء شهوت و استراحت براى جسم خيلى خوب است اما بقول مثنوى هر چه كه بيشتر مواظب اين جسم باشيم ، روح را مىكشد ، باعث خمودى و ناراحتى روح است اين چه تركيبى است بين دو ضد ؟ تركيبى كه تكامل انسان به واسطهء آن است ؛ ولى گاهى كه آن جنبهء ملكوتى و معنوى كه اسمش را روح گذاشتم ، جنبه مادى ، جنبه ناسوتى و حيوانى را مركب خود قرار مىدهد و در حركت است ، يك حركت تكاملى ، يعنى اين جسم به منزلهء اسب براى روح مىباشد ، تعديلش مىكند ، ارضائش مىنمايد و سوارش مىشود . به كجا مىرود ؟ برسد به جايى كه به جز خدا نداند . نظير براقى كه پيغمبر اكرم ( ص ) شب معراج سوار شد و بالا رفت ، اما اين كه براقش چه بود و نحوه بالا رفتن چگونه بود ، نمىدانيم ، همين مقدار مىدانيم كه پيغمبر اكرم ( ص ) با همين جسم مادى رفته ، به حدى هم نزديك به خدا شده كه قرآن مىفرمايد : « ثم دنا فتدلي فكان قاب قوسين أوأدني » « 1 » .

--> ( 1 ) . سوره النجم - آيات 7 و 8 .