سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
352
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
و ما لابن آدم و الفخر و انّما اوّله نطفة و آخره جيفة . عقد كرده است . عقد و شرح آن شارح گويد : عقد عبارتست از اينكه نثرى را نه بطريق اقتباس به نظم آورند اعم از آنكه نثر قرآن بوده يا حديث و يا ضرب المثل و يا غير اينها باشد و به تعبير ديگر : اگر نثر قرآن يا حديث باشد بنظم آوردن آنها را عقد گويند مشروط باينكه شاعر آن را تغيير زيادى داده يا در شعرش اشاره كند كه كلام معقود قرآن يا حديث مىباشد و اگر نثر غير قرآن و حديث باشد مطلق بنظم آوردن آن را نظم گويند و مانند فرض قبلى مشروط به شرطى نميباشد چه آنه نثر غير قرآنى و حديثى ابدا نقشى براى اقتباس ندارد و به عبارت ديگر تنها قرآن و حديث را اقتباس مىكنند نه غير آن را مانند قول ابو العتاهيه : ما بال من اوّله نطفة * و جيفة آخره يفخر يعنى : چه مىشود كرد كسى را كه ابتدائش آب گنديده و آخرش مردارى بوده و معذلك فخر به ديگران مىفروشد . جمله [ يفخر ] حال است و تقدير آن ما باله مفتخرا مىباشد . شاهد در اينستكه شاعر فرموده حضرت امير المؤمنين على عليه السّلام را عقد كرده و آن فرمايش اينست : و ما لابن آدم و الفخر و انّما اوّله نطفة و آخره جيفة .