سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

319

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

ايشان چه آنكه صاحب عمّامه از ايشان با صاحب چادرشان با هم مساوى هستند در ضعف و سستى . كلمه [ ارب ] يعنى حاجت و [ لحا ] جمع [ لحيه ] به معناى ريش مىباشد و مراد شاعر اينستكه : اين جماعت در صورت مردانند ولى مردانشان با زنانشان در ضعف و سستى مساويند . و قول ابو الطّيب : و من فى كفّه منهم قناة * كمن فى كفّه منهم خضاب يعنى : كسى كه در اينجماعت در دستش نيزه است همچون كسى است كه در دستش خضاب مىباشد يعنى مردانشان با زنانشان همانند هستند . و چنانچه ملاحظه مىشود معناى ايندو بيت با هم شباهت دارد . سپس شارح گويد : مخفى نماند در تشابه دو معنا ممكنست دو بيت از نظر تشبيت و مدح و هجاء و افتخار يا امثال اينها با هم اختلاف داشته باشند چه آنكه شاعر ماهر وقتى معنايى را كه اخذ و اختلاس كره قصد كند به نظم درآورد در اخفاء و پنهان داشتن اخذ و اختلاس خود چاره‌جوئى كرده و بدين منظور لفظ ديگرى را تغيير داده و از نوع و وزن و قافيه‌اش منصرف مىكند و به همين معنا مصنّف اشاره كرده و گفته : و از جمله آنها اينستكه معناى كلام را به معناى ديگرى نقل دهند همچون قول بخترى : سلبوا و اشرقت الدّماء عليهم * محمّرة فكانّهم لم يسلبوا