سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
26
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
جواب مقصود از [ توافق ] در تعريف مقابله كه گفتيم : ان يؤتى بمعنيين متوافقين الخ . عدم تقابل و عدم تنافى است ، بنابراين شامل دو معناى متناسب نيز مىگردد چنانچه در مراعات نظير خواهيم گفت و نيز متماثلين كه در اصل حقيقت با هم متناسب بوده ولى در مفهوم تناسبى بينشان نيست را در برمىگيرد مانند : قائم و انسان چنانچه شامل خلافين همچون : انسان و طائر ، ضحك و قلّت نيز مىگردد ، باتوجّه به اين مطلب ميگوئيم : چون در مقابله نه تماثل معنيين و نه تناسب آن دو شرط شده بخلاف مراعات نظير كه در آن ايندو شرط گرديده لاجرم مقابله را در طباق داخل دانسته و در مراعات نظير ادخالش نكرديم . قوله : متناسبين : يعنى دو معنائى كه بينشان مناسبت بوده اگرچه مصداقا و مفهوما با هم مختلف باشند مانند : شمس و قمر عبد و فقير . قوله : او متماثلين : يعنى دو معنائى كه در حقيقت با هم تماثل داشته اگرچه بحسب مفهوم با هم مخالف باشد مانند : انسان و قائم . قوله : فليضحكوا قليلا الخ : آيه ( 82 ) از سوره توبه . قوله : فامّا من اعطى الخ : آيات ( 5 ، 6 ، 7 ، 8 ، 9 ، 10 ) از سوره ليل . قوله : مستتبعا : يعنى مستلزما .