سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

227

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

يعنى : طبيعت‌ها و خلق‌هاى پسنديده چندى را در هنگام بخشش نمودن اختراع كرده‌اى پس نميبينم براى تو در ين طبيعتها مماثل و همانندى را . شاهد در [ ضريبا ] است كه از باب ردّ عجز بر صدر كه [ ضرائب ] باشد بوده كه اين ردّ بطريق جناس لفظى صورت گرفته چه آنكه [ ضرائب ] جمع ضريبه به معناى طبيعت و سرشتى است كه براى شخص حاصل مىشود و [ ضريبا ] يعنى مثل و همانند . 10 - آنكه يكى از دو لفظ ملحق بمتجانسين از جهت اشتقاق در مصراع اوّل و ديگرى در آخر مصراع دوّم باشد مانند آنچه در قول امرء القيس وارد شده : اذا المرء لم يحزن عليه لسانه * فليس على شئ سواه بخزّان يعنى : زمانيكه مرد زبانش را از آنچه ضرر آن به او متوجّه مىشود حفظ نكند پس در كارهايش اطمينانى به او نيست زيرا وى زبانش را نسبت به غير خود از آنچه ضررش متوجّه غير مىشود بطريق اولى حفظ نمىكند . شاهد در [ خزّان ] است كه از باب ردّ عجز بر صدر كه [ يحزن ] باشد بوده و چنانچه ملاحظه مىشود اوّلى در وسط مصراع اوّل و دوّمى در آخر مصراع دوّم واقع شده . شرح فارسى : توضيح قوله : و هو ابريق فيه الخمر : كلمه [ ابريق ] ظرفى را گويند كه در آن شراب مىريزيند .