سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

45

قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى)

صيغه را نميتوان بناء نمود . د : فعل ياد شده لازم است تام باشد ، بنابراين از افعال ناقصه مانند : كان و صار و اشباه ايندو نميتوان صيغه تعجّب را ساخت . ه : فعل نبايد منفى باشد . و : وصف آن فعل بر وزن افعل نيامده باشد لذا از « سود » و « عور » نميتوان صيغه تعجّب بنا نمود . ز : فعل ياد شده نبايد مجهول باشد . تذكّر لازم بتذكّر است افعالى كه دائما مجهول استعمال ميشوند مانند « عنيت » از اين ضابطه مستثنا هستند . 3 - اگر از فعلى كه واجد شرائط نيست بخواهند صيغه تعجّب بنا كنند قاعده اينست كه كلمه « اشدّ » يا « اشدد » را آورده و سپس مصدر فعل مزبور را بطور منصوب بعد از لفظ اوّل يعنى « اشدّ » و به صورت مجرور به « باء » پس از دوّم يعنى « اشدد » قرار ميدهيم مثلا در صيغه تعجّب از « استخراج » مىگوئيم : ما اشدّ استخراجا يا اشدد باستخراج . 4 - معمول ايندو بر آنها هرگز مقدّم نميشود . 5 - بين ايندو و معمولشان ظرف و جار و مجرور بسيار ديده شده كه فاصله مىشود . تقسيم فعل به معرب و مبنى فعل از نظر لفظ بر دو قسم است : معرب و مبنى . 1 - فعل معرب : فعلى است كه بواسطه دخول عوامل بر سرش آخر آن تغيير مىكند . و آن منحصر است در فعل مضارع . 2 - فعل مبنى : فعلى است كه عوامل آخر آن را تغيير ندهند همچون فعل ماضى .